निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रश्नान्ं उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः 1
यस्मिन् देशे य आचारः पारम्पर्यक्रमागतः।
वर्णानां सान्तरालानां स सदाचार उच्यते।। 1।।
 श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वी चारपरिकिम् ।
 नहि प्रतीक्षते मृत्युः कृतमस्य न वा कृतम्।। 2 ।।
सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात् न ब्रूयात् सत्यमप्रियम्।
प्रियं च नानृतं ब्रूयात् एष धर्मः सनातनः ।। 3।।
सर्वदा व्यवहारे स्यात् औदार्यं सत्यता तथा।
 ऋजुता मृदुता चापि कौटिल्यं न कदाचन।। 4।।
 श्रेष्ठं जनं गुरुं चापि मातरं पितरं तथा ।
 मनसा कर्मणा वाचा सेवेत सततं सदा ।। 5 ||
 मित्रेण कलहं कृत्वा न कदापि सुखी जनः ।
 इति ज्ञात्वा प्रयासेन तदेव परिवर्जयेत् ॥ 6॥

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रश्नान्ं उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः 1
यस्मिन् देशे य आचारः पारम्पर्यक्रमागतः।
वर्णानां सान्तरालानां स सदाचार उच्यते।। 1।।
 श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वी चारपरिकिम् ।
 नहि प्रतीक्षते मृत्युः कृतमस्य न वा कृतम्।। 2 ।।
सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात् न ब्रूयात् सत्यमप्रियम्।
प्रियं च नानृतं ब्रूयात् एष धर्मः सनातनः ।। 3।।
सर्वदा व्यवहारे स्यात् औदार्यं सत्यता तथा।
 ऋजुता मृदुता चापि कौटिल्यं न कदाचन।। 4।।
 श्रेष्ठं जनं गुरुं चापि मातरं पितरं तथा ।
 मनसा कर्मणा वाचा सेवेत सततं सदा ।। 5 ||
 मित्रेण कलहं कृत्वा न कदापि सुखी जनः ।
 इति ज्ञात्वा प्रयासेन तदेव परिवर्जयेत् ॥ 6॥

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः 
यस्मिन् देशे य आचारः पारम्पर्यक्रमागतः।
वर्णानां सान्तरालानां स सदाचार उच्यते।। 1।।
श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वी चारपरिकिम् ।
नहि प्रतीक्षते मृत्युः कृतमस्य न वा कृतम्।। 2 ।।
सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात् न ब्रूयात् सत्यमप्रियम्।
प्रियं च नानृतं ब्रूयात् एष धर्मः सनातनः ।। 3।।
सर्वदा व्यवहारे स्यात् औदार्यं सत्यता तथा।
ऋजुता मृदुता चापि कौटिल्यं न कदाचन।। 4।।
श्रेष्ठं जनं गुरुं चापि मातरं पितरं तथा ।
मनसा कर्मणा वाचा सेवेत सततं सदा ।। 5 ||
मित्रेण कलहं कृत्वा न कदापि सुखी जनः ।
इति ज्ञात्वा प्रयासेन तदेव परिवर्जयेत् ॥ 6॥

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रश्नान्ं उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः 1
यस्मिन् देशे य आचारः पारम्पर्यक्रमागतः।
वर्णानां सान्तरालानां स सदाचार उच्यते।। 1।।
 श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वी चारपरिकिम् ।
 नहि प्रतीक्षते मृत्युः कृतमस्य न वा कृतम्।। 2 ।।
सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात् न ब्रूयात् सत्यमप्रियम्।
प्रियं च नानृतं ब्रूयात् एष धर्मः सनातनः ।। 3।।
सर्वदा व्यवहारे स्यात् औदार्यं सत्यता तथा।
 ऋजुता मृदुता चापि कौटिल्यं न कदाचन।। 4।।
 श्रेष्ठं जनं गुरुं चापि मातरं पितरं तथा ।
 मनसा कर्मणा वाचा सेवेत सततं सदा ।। 5 ||
 मित्रेण कलहं कृत्वा न कदापि सुखी जनः ।
 इति ज्ञात्वा प्रयासेन तदेव परिवर्जयेत् ॥ 6॥

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रश्नान्ं उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः 1
यस्मिन् देशे य आचारः पारम्पर्यक्रमागतः।
वर्णानां सान्तरालानां स सदाचार उच्यते।। 1।।
 श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वी चारपरिकिम् ।
 नहि प्रतीक्षते मृत्युः कृतमस्य न वा कृतम्।। 2 ।।
सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात् न ब्रूयात् सत्यमप्रियम्।
प्रियं च नानृतं ब्रूयात् एष धर्मः सनातनः ।। 3।।
सर्वदा व्यवहारे स्यात् औदार्यं सत्यता तथा।
 ऋजुता मृदुता चापि कौटिल्यं न कदाचन।। 4।।
 श्रेष्ठं जनं गुरुं चापि मातरं पितरं तथा ।
 मनसा कर्मणा वाचा सेवेत सततं सदा ।। 5 ||
 मित्रेण कलहं कृत्वा न कदापि सुखी जनः ।
 इति ज्ञात्वा प्रयासेन तदेव परिवर्जयेत् ॥ 6॥

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।                                     
पद्यांश: 
गुणा गुणज्ञेषु गुणा भवन्ति ते निर्गुणं प्राप्य भवन्ति दोषाः ।।
सुस्वादुतोयाः प्रभवन्ति नद्यः समुद्रमासाद्य भवन्त्यपेयाः, ||1||
साहित्यसङ्गीतकलाविहीनः साक्षात्पशुः पुच्छविषाणहीनः ।।
तृणं न खादन्नपि जीवमानः तद्भागधेयं परमं पशुनाम् ।।2।।
लुब्धस्य नश्यति यशः पिशुनस्य मैत्री नष्टक्रियस्य कुलमर्थपरस्य धर्मः ।।
विद्याफलं व्यसनिनः कृपणस्य सौख्यं राज्यं प्रमत्तसचिवस्य नराधिपस्य
||3||
पीत्वा रसं तु कटुकं मधुरं समानं माधुर्यमेव जनयेन्मधुमक्षिकासौ ।।
सन्तस्तथैव समसज्जनदुर्जनानां श्रुत्वा वचः मधुरसूक्तरसं सृजन्ति।।4।।
महतां प्रकृतिः सैव वर्धितानां परैरपि ।।
न जहाति निजं भावं संख्यासु लाकृतिर्यथा ||5||
स्त्रियां रोचमानायां सर्वं तद् रोचते कुलम् ||
तस्यां त्वरोचमानायां सर्वमेव न रोचते ॥ 11611

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।                                     
पद्यांश: 
गुणा गुणज्ञेषु गुणा भवन्ति ते निर्गुणं प्राप्य भवन्ति दोषाः ।।
सुस्वादुतोयाः प्रभवन्ति नद्यः समुद्रमासाद्य भवन्त्यपेयाः, ||1||
साहित्यसङ्गीतकलाविहीनः साक्षात्पशुः पुच्छविषाणहीनः ।।
तृणं न खादन्नपि जीवमानः तद्भागधेयं परमं पशुनाम् ।।2।।
लुब्धस्य नश्यति यशः पिशुनस्य मैत्री नष्टक्रियस्य कुलमर्थपरस्य धर्मः ।।
विद्याफलं व्यसनिनः कृपणस्य सौख्यं राज्यं प्रमत्तसचिवस्य नराधिपस्य
||3||
पीत्वा रसं तु कटुकं मधुरं समानं माधुर्यमेव जनयेन्मधुमक्षिकासौ ।।
सन्तस्तथैव समसज्जनदुर्जनानां श्रुत्वा वचः मधुरसूक्तरसं सृजन्ति।।4।।
महतां प्रकृतिः सैव वर्धितानां परैरपि ।।
न जहाति निजं भावं संख्यासु लाकृतिर्यथा ||5||
स्त्रियां रोचमानायां सर्वं तद् रोचते कुलम् ||
तस्यां त्वरोचमानायां सर्वमेव न रोचते ॥ 11611

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।                                     
पद्यांश: 
गुणा गुणज्ञेषु गुणा भवन्ति ते निर्गुणं प्राप्य भवन्ति दोषाः ।।
सुस्वादुतोयाः प्रभवन्ति नद्यः समुद्रमासाद्य भवन्त्यपेयाः, ||1||
साहित्यसङ्गीतकलाविहीनः साक्षात्पशुः पुच्छविषाणहीनः ।।
तृणं न खादन्नपि जीवमानः तद्भागधेयं परमं पशुनाम् ।।2।।
लुब्धस्य नश्यति यशः पिशुनस्य मैत्री नष्टक्रियस्य कुलमर्थपरस्य धर्मः ।।
विद्याफलं व्यसनिनः कृपणस्य सौख्यं राज्यं प्रमत्तसचिवस्य नराधिपस्य
||3||
पीत्वा रसं तु कटुकं मधुरं समानं माधुर्यमेव जनयेन्मधुमक्षिकासौ ।।
सन्तस्तथैव समसज्जनदुर्जनानां श्रुत्वा वचः मधुरसूक्तरसं सृजन्ति।।4।।
महतां प्रकृतिः सैव वर्धितानां परैरपि ।।
न जहाति निजं भावं संख्यासु लाकृतिर्यथा ||5||
स्त्रियां रोचमानायां सर्वं तद् रोचते कुलम् ||
तस्यां त्वरोचमानायां सर्वमेव न रोचते ॥ 11611

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।                                     
पद्यांश: 
गुणा गुणज्ञेषु गुणा भवन्ति ते निर्गुणं प्राप्य भवन्ति दोषाः ।।
सुस्वादुतोयाः प्रभवन्ति नद्यः समुद्रमासाद्य भवन्त्यपेयाः, ||1||
साहित्यसङ्गीतकलाविहीनः साक्षात्पशुः पुच्छविषाणहीनः ।।
तृणं न खादन्नपि जीवमानः तद्भागधेयं परमं पशुनाम् ।।2।।
लुब्धस्य नश्यति यशः पिशुनस्य मैत्री नष्टक्रियस्य कुलमर्थपरस्य धर्मः ।।
विद्याफलं व्यसनिनः कृपणस्य सौख्यं राज्यं प्रमत्तसचिवस्य नराधिपस्य
||3||
पीत्वा रसं तु कटुकं मधुरं समानं माधुर्यमेव जनयेन्मधुमक्षिकासौ ।।
सन्तस्तथैव समसज्जनदुर्जनानां श्रुत्वा वचः मधुरसूक्तरसं सृजन्ति।।4।।
महतां प्रकृतिः सैव वर्धितानां परैरपि ।।
न जहाति निजं भावं संख्यासु लाकृतिर्यथा ||5||
स्त्रियां रोचमानायां सर्वं तद् रोचते कुलम् ||
तस्यां त्वरोचमानायां सर्वमेव न रोचते ॥ 11611

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।                                     
पद्यांश: 
गुणा गुणज्ञेषु गुणा भवन्ति ते निर्गुणं प्राप्य भवन्ति दोषाः ।।
सुस्वादुतोयाः प्रभवन्ति नद्यः समुद्रमासाद्य भवन्त्यपेयाः, ||1||
साहित्यसङ्गीतकलाविहीनः साक्षात्पशुः पुच्छविषाणहीनः ।।
तृणं न खादन्नपि जीवमानः तद्भागधेयं परमं पशुनाम् ।।2।।
लुब्धस्य नश्यति यशः पिशुनस्य मैत्री नष्टक्रियस्य कुलमर्थपरस्य धर्मः ।।
विद्याफलं व्यसनिनः कृपणस्य सौख्यं राज्यं प्रमत्तसचिवस्य नराधिपस्य
||3||
पीत्वा रसं तु कटुकं मधुरं समानं माधुर्यमेव जनयेन्मधुमक्षिकासौ ।।
सन्तस्तथैव समसज्जनदुर्जनानां श्रुत्वा वचः मधुरसूक्तरसं सृजन्ति।।4।।
महतां प्रकृतिः सैव वर्धितानां परैरपि ।।
न जहाति निजं भावं संख्यासु लाकृतिर्यथा ||5||
स्त्रियां रोचमानायां सर्वं तद् रोचते कुलम् ||
तस्यां त्वरोचमानायां सर्वमेव न रोचते ॥ 11611

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः 
उदयति यदि भानुः पश्चिमे दिग्भागे, प्रचलति यदि मेरू शीततां याति वहिनः ।।
विकसति यदि पद्मं पर्वताग्रे शिलायाम्, न भवति पुनरुक्तं भाषितं सज्जनानाम् ।।1।।
सर्पाः पिबन्ति पवनं न च दुर्बलास्ते, शुष्कैस्तृणैर्वनगजा बलिनो भवन्ति ।।
कन्दैः फलैर्मुनिवरा: गमयन्ति कालम्, सन्तोष एव पुरुषस्य परं निधानम् ||2||

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः 
उदयति यदि भानुः पश्चिमे दिग्भागे, प्रचलति यदि मेरू शीततां याति वहिनः ।।
विकसति यदि पद्मं पर्वताग्रे शिलायाम्, न भवति पुनरुक्तं भाषितं सज्जनानाम् ।।1।।
सर्पाः पिबन्ति पवनं न च दुर्बलास्ते, शुष्कैस्तृणैर्वनगजा बलिनो भवन्ति ।।
कन्दैः फलैर्मुनिवरा: गमयन्ति कालम्, सन्तोष एव पुरुषस्य परं निधानम् ||2||

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः 
उदयति यदि भानुः पश्चिमे दिग्भागे, प्रचलति यदि मेरू शीततां याति वहिनः ।।
विकसति यदि पद्मं पर्वताग्रे शिलायाम्, न भवति पुनरुक्तं भाषितं सज्जनानाम् ।।1।।
सर्पाः पिबन्ति पवनं न च दुर्बलास्ते, शुष्कैस्तृणैर्वनगजा बलिनो भवन्ति ।।
कन्दैः फलैर्मुनिवरा: गमयन्ति कालम्, सन्तोष एव पुरुषस्य परं निधानम् ||2||

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः 
उदयति यदि भानुः पश्चिमे दिग्भागे, प्रचलति यदि मेरू शीततां याति वहिनः ।।
विकसति यदि पद्मं पर्वताग्रे शिलायाम्, न भवति पुनरुक्तं भाषितं सज्जनानाम् ।।1।।
सर्पाः पिबन्ति पवनं न च दुर्बलास्ते, शुष्कैस्तृणैर्वनगजा बलिनो भवन्ति ।।
कन्दैः फलैर्मुनिवरा: गमयन्ति कालम्, सन्तोष एव पुरुषस्य परं निधानम् ||2||

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः 
उदयति यदि भानुः पश्चिमे दिग्भागे, प्रचलति यदि मेरू शीततां याति वहिनः ।।
विकसति यदि पद्मं पर्वताग्रे शिलायाम्, न भवति पुनरुक्तं भाषितं सज्जनानाम् ।।1।।
सर्पाः पिबन्ति पवनं न च दुर्बलास्ते, शुष्कैस्तृणैर्वनगजा बलिनो भवन्ति ।।
कन्दैः फलैर्मुनिवरा: गमयन्ति कालम्, सन्तोष एव पुरुषस्य परं निधानम् ||2||

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः
भिद्यते हृदयग्रन्थिः छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ||
क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥1॥
यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्यैष महिमा भुवि ।।
दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्टितः ||2||
देवानामसि वहिनतमः पितृणां प्रथमा स्वधा ।।
ऋषीणां चरितं सत्यमथर्वाङ्गिरसामसि ||3||
इन्द्रस्त्वं प्राण तेजसा रुद्रोसि परिरक्षिता ||
त्वमन्तरिक्षे चरसि सूर्यस्त्वं ज्योतिषां पतिः ।।4।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः
भिद्यते हृदयग्रन्थिः छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ||
क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥1॥
यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्यैष महिमा भुवि ।।
दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्टितः ||2||
देवानामसि वहिनतमः पितृणां प्रथमा स्वधा ।।
ऋषीणां चरितं सत्यमथर्वाङ्गिरसामसि ||3||
इन्द्रस्त्वं प्राण तेजसा रुद्रोसि परिरक्षिता ||
त्वमन्तरिक्षे चरसि सूर्यस्त्वं ज्योतिषां पतिः ।।4।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः
भिद्यते हृदयग्रन्थिः छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ||
क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥1॥
यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्यैष महिमा भुवि ।।
दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्टितः ||2||
देवानामसि वहिनतमः पितृणां प्रथमा स्वधा ।।
ऋषीणां चरितं सत्यमथर्वाङ्गिरसामसि ||3||
इन्द्रस्त्वं प्राण तेजसा रुद्रोसि परिरक्षिता ||
त्वमन्तरिक्षे चरसि सूर्यस्त्वं ज्योतिषां पतिः ।।4।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः
भिद्यते हृदयग्रन्थिः छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ||
क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥1॥
यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्यैष महिमा भुवि ।।
दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्टितः ||2||
देवानामसि वहिनतमः पितृणां प्रथमा स्वधा ।।
ऋषीणां चरितं सत्यमथर्वाङ्गिरसामसि ||3||
इन्द्रस्त्वं प्राण तेजसा रुद्रोसि परिरक्षिता ||
त्वमन्तरिक्षे चरसि सूर्यस्त्वं ज्योतिषां पतिः ।।4।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः
भिद्यते हृदयग्रन्थिः छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ||
क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥1॥
यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्यैष महिमा भुवि ।।
दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्टितः ||2||
देवानामसि वहिनतमः पितृणां प्रथमा स्वधा ।।
ऋषीणां चरितं सत्यमथर्वाङ्गिरसामसि ||3||
इन्द्रस्त्वं प्राण तेजसा रुद्रोसि परिरक्षिता ||
त्वमन्तरिक्षे चरसि सूर्यस्त्वं ज्योतिषां पतिः ।।4।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः
छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे ||
फलान्यपि परार्थाय वृक्षाः सत्पुरुषा इव ।। 1  ||
अहो ! एषां वरं जन्म सर्वप्राण्युपजीवनम् ||
धन्या महीरुहा येभ्यो निराशा यान्ति नार्थिनः ।। 2 ।।
पत्र-पुष्प-फलच्छाया- मूल - वल्कलदारुभिः ।।
गन्ध- निर्यास-भस्मास्थितोक्मैः कामान्वितन्वते ।।3।।
आम्र! यद्यपि गता दिवसास्ते पुष्पसौरभफलप्रचुरा ये ।।
हन्त ! सम्प्रति तथापि जनानां छाययैव दलयस्यतितापम्।।4।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः
छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे ||
फलान्यपि परार्थाय वृक्षाः सत्पुरुषा इव ।। 1  ||
अहो ! एषां वरं जन्म सर्वप्राण्युपजीवनम् ||
धन्या महीरुहा येभ्यो निराशा यान्ति नार्थिनः ।। 2 ।।
पत्र-पुष्प-फलच्छाया- मूल - वल्कलदारुभिः ।।
गन्ध- निर्यास-भस्मास्थितोक्मैः कामान्वितन्वते ।।3।।
आम्र! यद्यपि गता दिवसास्ते पुष्पसौरभफलप्रचुरा ये ।।
हन्त ! सम्प्रति तथापि जनानां छाययैव दलयस्यतितापम्।।4।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः
छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे ||
फलान्यपि परार्थाय वृक्षाः सत्पुरुषा इव ।। 1  ||
अहो ! एषां वरं जन्म सर्वप्राण्युपजीवनम् ||
धन्या महीरुहा येभ्यो निराशा यान्ति नार्थिनः ।। 2 ।।
पत्र-पुष्प-फलच्छाया- मूल - वल्कलदारुभिः ।।
गन्ध- निर्यास-भस्मास्थितोक्मैः कामान्वितन्वते ।।3।।
आम्र! यद्यपि गता दिवसास्ते पुष्पसौरभफलप्रचुरा ये ।।
हन्त ! सम्प्रति तथापि जनानां छाययैव दलयस्यतितापम्।।4।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः
छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे ||
फलान्यपि परार्थाय वृक्षाः सत्पुरुषा इव ।। 1  ||
अहो ! एषां वरं जन्म सर्वप्राण्युपजीवनम् ||
धन्या महीरुहा येभ्यो निराशा यान्ति नार्थिनः ।। 2 ।।
पत्र-पुष्प-फलच्छाया- मूल - वल्कलदारुभिः ।।
गन्ध- निर्यास-भस्मास्थितोक्मैः कामान्वितन्वते ।।3।।
आम्र! यद्यपि गता दिवसास्ते पुष्पसौरभफलप्रचुरा ये ।।
हन्त ! सम्प्रति तथापि जनानां छाययैव दलयस्यतितापम्।।4।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांशः
छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे ||
फलान्यपि परार्थाय वृक्षाः सत्पुरुषा इव ।। 1  ||
अहो ! एषां वरं जन्म सर्वप्राण्युपजीवनम् ||
धन्या महीरुहा येभ्यो निराशा यान्ति नार्थिनः ।। 2 ।।
पत्र-पुष्प-फलच्छाया- मूल - वल्कलदारुभिः ।।
गन्ध- निर्यास-भस्मास्थितोक्मैः कामान्वितन्वते ।।3।।
आम्र! यद्यपि गता दिवसास्ते पुष्पसौरभफलप्रचुरा ये ।।
हन्त ! सम्प्रति तथापि जनानां छाययैव दलयस्यतितापम्।।4।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
बोद्धारो मत्सरग्रस्ता प्रभवाः स्मयदूषिताः ।।
अबोधोपहताश्चान्ये जीर्णमङ्गे सुभाषितम्।।1।।
छिन्नोऽपि रोहति तरुः क्षीणोऽपि उपचीयते पुनश्चन्दः ॥
इति विमृशन्तः सन्तः सन्तप्यन्ते न ते विपदा||2||
मनसि वचसि काये पुण्यपीयूषपूर्णाः
त्रिभुवनमुपकार श्रेणिभिः प्रीणयन्तः ।।
परगुणपरमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यम्, निजहृदि
विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः ||3|| (भर्तृहरि शतक)

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
बोद्धारो मत्सरग्रस्ता प्रभवाः स्मयदूषिताः ।।
अबोधोपहताश्चान्ये जीर्णमङ्गे सुभाषितम्।।1।।
छिन्नोऽपि रोहति तरुः क्षीणोऽपि उपचीयते पुनश्चन्दः ॥
इति विमृशन्तः सन्तः सन्तप्यन्ते न ते विपदा||2||
मनसि वचसि काये पुण्यपीयूषपूर्णाः
त्रिभुवनमुपकार श्रेणिभिः प्रीणयन्तः ।।
परगुणपरमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यम्, निजहृदि
विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः ||3|| (भर्तृहरि शतक)

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
बोद्धारो मत्सरग्रस्ता प्रभवाः स्मयदूषिताः ।।
अबोधोपहताश्चान्ये जीर्णमङ्गे सुभाषितम्।।1।।
छिन्नोऽपि रोहति तरुः क्षीणोऽपि उपचीयते पुनश्चन्दः ॥
इति विमृशन्तः सन्तः सन्तप्यन्ते न ते विपदा||2||
मनसि वचसि काये पुण्यपीयूषपूर्णाः
त्रिभुवनमुपकार श्रेणिभिः प्रीणयन्तः ।।
परगुणपरमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यम्, निजहृदि
विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः ||3|| (भर्तृहरि शतक)

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
बोद्धारो मत्सरग्रस्ता प्रभवाः स्मयदूषिताः ।।
अबोधोपहताश्चान्ये जीर्णमङ्गे सुभाषितम्।।1।।
छिन्नोऽपि रोहति तरुः क्षीणोऽपि उपचीयते पुनश्चन्दः ॥
इति विमृशन्तः सन्तः सन्तप्यन्ते न ते विपदा||2||
मनसि वचसि काये पुण्यपीयूषपूर्णाः
त्रिभुवनमुपकार श्रेणिभिः प्रीणयन्तः ।।
परगुणपरमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यम्, निजहृदि
विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः ||3|| (भर्तृहरि शतक)

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
बोद्धारो मत्सरग्रस्ता प्रभवाः स्मयदूषिताः ।।
अबोधोपहताश्चान्ये जीर्णमङ्गे सुभाषितम्।।1।।
छिन्नोऽपि रोहति तरुः क्षीणोऽपि उपचीयते पुनश्चन्दः ॥
इति विमृशन्तः सन्तः सन्तप्यन्ते न ते विपदा||2||
मनसि वचसि काये पुण्यपीयूषपूर्णाः
त्रिभुवनमुपकार श्रेणिभिः प्रीणयन्तः ।।
परगुणपरमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यम्, निजहृदि
विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः ||3|| (भर्तृहरि शतक)

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अनेकसंशयोच्छेदि परोक्षार्थस्य दर्शकम् ।।
सर्वस्य लोचनं शास्त्रं यस्य नास्त्यन्ध एव सः ।।1।।
यौवनं धनसम्पत्तिः प्रभुत्वमविवेकिता।।
एकैकमप्यनर्थाय किमु यत्र चतुष्टयम् ||2||
स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिम् ।।
परिवर्तिनि संसारे मृतः को वा न जायते ||3||
वरमेको गुणी पुत्रो न च मूर्खशतान्यपि।।
एकश्चन्द्रस्तमो हन्ति न च तारागणैरपि ||4||

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अनेकसंशयोच्छेदि परोक्षार्थस्य दर्शकम् ।।
सर्वस्य लोचनं शास्त्रं यस्य नास्त्यन्ध एव सः ।।1।।
यौवनं धनसम्पत्तिः प्रभुत्वमविवेकिता।।
एकैकमप्यनर्थाय किमु यत्र चतुष्टयम् ||2||
स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिम् ।।
परिवर्तिनि संसारे मृतः को वा न जायते ||3||
वरमेको गुणी पुत्रो न च मूर्खशतान्यपि।।
एकश्चन्द्रस्तमो हन्ति न च तारागणैरपि ||4||

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अनेकसंशयोच्छेदि परोक्षार्थस्य दर्शकम् ।।
सर्वस्य लोचनं शास्त्रं यस्य नास्त्यन्ध एव सः ।।1।।
यौवनं धनसम्पत्तिः प्रभुत्वमविवेकिता।।
एकैकमप्यनर्थाय किमु यत्र चतुष्टयम् ||2||
स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिम् ।।
परिवर्तिनि संसारे मृतः को वा न जायते ||3||
वरमेको गुणी पुत्रो न च मूर्खशतान्यपि।।
एकश्चन्द्रस्तमो हन्ति न च तारागणैरपि ||4||

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अनेकसंशयोच्छेदि परोक्षार्थस्य दर्शकम् ।।
सर्वस्य लोचनं शास्त्रं यस्य नास्त्यन्ध एव सः ।।1।।
यौवनं धनसम्पत्तिः प्रभुत्वमविवेकिता।।
एकैकमप्यनर्थाय किमु यत्र चतुष्टयम् ||2||
स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिम् ।।
परिवर्तिनि संसारे मृतः को वा न जायते ||3||
वरमेको गुणी पुत्रो न च मूर्खशतान्यपि।।
एकश्चन्द्रस्तमो हन्ति न च तारागणैरपि ||4||

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अनेकसंशयोच्छेदि परोक्षार्थस्य दर्शकम् ।।
सर्वस्य लोचनं शास्त्रं यस्य नास्त्यन्ध एव सः ।।1।।
यौवनं धनसम्पत्तिः प्रभुत्वमविवेकिता।।
एकैकमप्यनर्थाय किमु यत्र चतुष्टयम् ||2||
स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिम् ।।
परिवर्तिनि संसारे मृतः को वा न जायते ||3||
वरमेको गुणी पुत्रो न च मूर्खशतान्यपि।।
एकश्चन्द्रस्तमो हन्ति न च तारागणैरपि ||4||

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
न विप्र पादोदक कर्दमानि न वेदशास्त्रं ध्वनि गर्जितानि ||
स्वाहा स्वधाकार विवर्जितानि श्मशान- तुल्यानि गृहाणि तानि ||1||
तद् भोजनं द्विज भुक्त शेषं, तत्सौहृदं क्रियते परस्मिन् ||
सा प्राज्ञता या न करोति पापम्, दम्भं विना यः क्रियते सः धर्मः ।।2।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
न विप्र पादोदक कर्दमानि न वेदशास्त्रं ध्वनि गर्जितानि ||
स्वाहा स्वधाकार विवर्जितानि श्मशान- तुल्यानि गृहाणि तानि ||1||
तद् भोजनं द्विज भुक्त शेषं, तत्सौहृदं क्रियते परस्मिन् ||
सा प्राज्ञता या न करोति पापम्, दम्भं विना यः क्रियते सः धर्मः ।।2।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
न विप्र पादोदक कर्दमानि न वेदशास्त्रं ध्वनि गर्जितानि ||
स्वाहा स्वधाकार विवर्जितानि श्मशान- तुल्यानि गृहाणि तानि ||1||
तद् भोजनं द्विज भुक्त शेषं, तत्सौहृदं क्रियते परस्मिन् ||
सा प्राज्ञता या न करोति पापम्, दम्भं विना यः क्रियते सः धर्मः ।।2।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
न विप्र पादोदक कर्दमानि न वेदशास्त्रं ध्वनि गर्जितानि ||
स्वाहा स्वधाकार विवर्जितानि श्मशान- तुल्यानि गृहाणि तानि ||1||
तद् भोजनं द्विज भुक्त शेषं, तत्सौहृदं क्रियते परस्मिन् ||
सा प्राज्ञता या न करोति पापम्, दम्भं विना यः क्रियते सः धर्मः ।।2।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
न विप्र पादोदक कर्दमानि न वेदशास्त्रं ध्वनि गर्जितानि ||
स्वाहा स्वधाकार विवर्जितानि श्मशान- तुल्यानि गृहाणि तानि ||1||
तद् भोजनं द्विज भुक्त शेषं, तत्सौहृदं क्रियते परस्मिन् ||
सा प्राज्ञता या न करोति पापम्, दम्भं विना यः क्रियते सः धर्मः ।।2।।

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अजरामरवत्प्राज्ञो विद्यामर्थञ्च चिन्तयेत् ||
गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ।।1।।
दुर्भिक्षे चान्नदातार: सुभिक्षे च हिरण्ययदः ||
भये चाभयदाता स्वर्गेऽपि बहुमन्यतेरयम् ||2||
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ||3||
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयन्ति मानवाः ||
तदा देवमविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ||4|

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अजरामरवत्प्राज्ञो विद्यामर्थञ्च चिन्तयेत् ||
गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ।।1।।
दुर्भिक्षे चान्नदातार: सुभिक्षे च हिरण्ययदः ||
भये चाभयदाता स्वर्गेऽपि बहुमन्यतेरयम् ||2||
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ||3||
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयन्ति मानवाः ||
तदा देवमविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ||4|

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अजरामरवत्प्राज्ञो विद्यामर्थञ्च चिन्तयेत् ||
गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ।।1।।
दुर्भिक्षे चान्नदातार: सुभिक्षे च हिरण्ययदः ||
भये चाभयदाता स्वर्गेऽपि बहुमन्यतेरयम् ||2||
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ||3||
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयन्ति मानवाः ||
तदा देवमविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ||4|

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अजरामरवत्प्राज्ञो विद्यामर्थञ्च चिन्तयेत् ||
गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ।।1।।
दुर्भिक्षे चान्नदातार: सुभिक्षे च हिरण्ययदः ||
भये चाभयदाता स्वर्गेऽपि बहुमन्यतेरयम् ||2||
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ||3||
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयन्ति मानवाः ||
तदा देवमविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ||4|

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अजरामरवत्प्राज्ञो विद्यामर्थञ्च चिन्तयेत् ||
गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ।।1।।
दुर्भिक्षे चान्नदातार: सुभिक्षे च हिरण्ययदः ||
भये चाभयदाता स्वर्गेऽपि बहुमन्यतेरयम् ||2||
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ||3||
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयन्ति मानवाः ||
तदा देवमविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ||4|

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अजरामरवत्प्राज्ञो विद्यामर्थञ्च चिन्तयेत् ||
गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ।।1।।
दुर्भिक्षे चान्नदातार: सुभिक्षे च हिरण्ययदः ||
भये चाभयदाता स्वर्गेऽपि बहुमन्यतेरयम् ||2||
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ||3||
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयन्ति मानवाः ||
तदा देवमविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ||4|

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अजरामरवत्प्राज्ञो विद्यामर्थञ्च चिन्तयेत् ||
गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ।।1।।
दुर्भिक्षे चान्नदातार: सुभिक्षे च हिरण्ययदः ||
भये चाभयदाता स्वर्गेऽपि बहुमन्यतेरयम् ||2||
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ||3||
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयन्ति मानवाः ||
तदा देवमविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ||4|

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अजरामरवत्प्राज्ञो विद्यामर्थञ्च चिन्तयेत् ||
गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ।।1।।
दुर्भिक्षे चान्नदातार: सुभिक्षे च हिरण्ययदः ||
भये चाभयदाता स्वर्गेऽपि बहुमन्यतेरयम् ||2||
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ||3||
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयन्ति मानवाः ||
तदा देवमविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ||4|

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अजरामरवत्प्राज्ञो विद्यामर्थञ्च चिन्तयेत् ||
गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ।।1।।
दुर्भिक्षे चान्नदातार: सुभिक्षे च हिरण्ययदः ||
भये चाभयदाता स्वर्गेऽपि बहुमन्यतेरयम् ||2||
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ||3||
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयन्ति मानवाः ||
तदा देवमविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ||4|

निर्देश : अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा प्रशन उत्तराणि देयानि ।
पद्यांश:
अजरामरवत्प्राज्ञो विद्यामर्थञ्च चिन्तयेत् ||
गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ।।1।।
दुर्भिक्षे चान्नदातार: सुभिक्षे च हिरण्ययदः ||
भये चाभयदाता स्वर्गेऽपि बहुमन्यतेरयम् ||2||
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ||3||
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयन्ति मानवाः ||
तदा देवमविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ||4|