Current Affairs 10th October 2026 : Daily GK Update in Marathi
1. वर्ष 2026 चा नोबेल शांतता पुरस्कार कोणाला प्रदान करण्यात आला?
A. न्गोझी ओकोंजो-इवेला
B. नवी पिल्लई
C. अँटोनियो गुटेरेस
D. मिशेल बॅचेलेट
Answer: B. नवी पिल्लई
स्पष्टीकरण: दक्षिण आफ्रिकेतील न्यायशास्त्रज्ञ आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवाधिकार विषयक माजी उच्चायुक्त नवी पिल्लई यांना शांतता आणि आंतरराष्ट्रीय कायद्याला प्रोत्साहन देण्यासाठी केलेल्या प्रयत्नांबद्दल 2026 चा नोबेल शांतता पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
2. वर्ष 2026 चा साहित्यातील नोबेल पुरस्कार कोणाला मिळाला?
A. मार्गारेट ॲटवुड
B. ॲन कार्सन
C. एलिफ शफाक
D. हिलरी मँटेल
Answer: B. ॲन कार्सन
स्पष्टीकरण: कॅनडाच्या कवयित्री, निबंधकार आणि अभिजात साहित्याच्या अभ्यासक ॲन कार्सन यांना त्यांच्या धाडसी आणि नाविन्यपूर्ण साहित्यकृतींसाठी हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
3. वर्ष 2026 चा भौतिकशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार फ्रान्सिस हेल्झेन यांना कोणत्या वेधशाळेशी संबंधित योगदानासाठी देण्यात आला?
A. LIGO
B. आइसक्यूब न्यूट्रिनो वेधशाळा
C. हबल अंतराळ दुर्बीण
D. CERN लार्ज हॅड्रॉन कोलायडर
Answer: B. आइसक्यूब न्यूट्रिनो वेधशाळा
स्पष्टीकरण: फ्रान्सिस हेल्झेन यांना आइसक्यूब न्यूट्रिनो वेधशाळेतील महत्त्वपूर्ण योगदान आणि खगोलीय स्रोतांपासून निर्माण होणाऱ्या उच्च-ऊर्जा न्यूट्रिनोच्या शोधासाठी भौतिकशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
4. वर्ष 2026 चा रसायनशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार हेन्री बी. कागन आणि केन्सो सोई यांना संयुक्तपणे कोणत्या कार्यासाठी देण्यात आला?
A. CRISPR जनुक संपादन
B. असममित सेंद्रिय संश्लेषणातील अरेखीय परिणाम आणि स्व-उत्प्रेरण
C. लिथियम-आयन बॅटरी
D. धातू-सेंद्रिय संरचना
Answer: B. असममित सेंद्रिय संश्लेषणातील अरेखीय परिणाम आणि स्व-उत्प्रेरण
स्पष्टीकरण: त्यांच्या शोधांमुळे अरेखीय परिणाम आणि असममित स्व-उत्प्रेरण समजून घेण्यास मदत झाली. सजीवांच्या निर्मितीसाठी आवश्यक असलेले रेणू त्यांच्या दोन आरशातील प्रतिबिंबांसारख्या स्वरूपांपैकी एका स्वरूपाला प्राधान्य का देतात, हे समजून घेण्यासाठी या संशोधनाने मदत केली.
5. वर्ष 2026 चा शरीरक्रियाशास्त्र किंवा वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार कोणत्या शोधांसाठी देण्यात आला?
A. mRNA लसी
B. ऑप्टोजेनेटिक्स
C. CRISPR-Cas9
D. स्टेम सेल उपचार
Answer: B. ऑप्टोजेनेटिक्स
स्पष्टीकरण: कार्ल डायसेरोथ, पीटर हेगेमन आणि जॉर्ज नागेल यांना प्रकाशाद्वारे नियंत्रित होणाऱ्या आयन चॅनेल्सशी संबंधित शोध आणि ऑप्टोजेनेटिक्सच्या विकासासाठी संयुक्तपणे हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
6. जागतिक टपाल दिन दरवर्षी कधी साजरा केला जातो?
A. 9 ऑक्टोबर
B. 10 ऑक्टोबर
C. 24 ऑक्टोबर
D. 31 ऑक्टोबर
Answer: A. 9 ऑक्टोबर
स्पष्टीकरण: जागतिक टपाल दिन दरवर्षी 9 ऑक्टोबर रोजी साजरा केला जातो. 9 ऑक्टोबर 1874 रोजी स्वित्झर्लंडमधील बर्न येथे सार्वत्रिक टपाल संघाची (UPU) स्थापना झाली. या घटनेच्या स्मरणार्थ हा दिवस साजरा केला जातो.
7. उत्तर प्रदेश मंत्रिमंडळाने जेवर विमानतळाचे नामकरण कोणाच्या नावावर करण्यास मंजुरी दिली?
A. अटल बिहारी वाजपेयी
B. नरेंद्र मोदी
C. योगी आदित्यनाथ
D. कल्याण सिंह
Answer: B. नरेंद्र मोदी
स्पष्टीकरण: उत्तर प्रदेश मंत्रिमंडळाने जेवर विमानतळाचे नाव पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नावावर ठेवण्याच्या प्रस्तावाला मंजुरी दिली.
8. केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दल (सामान्य प्रशासन) अधिनियम, 2026 कधी लागू झाला?
A. 1 एप्रिल 2026
B. 8 ऑक्टोबर 2026
C. 9 ऑक्टोबर 2026
D. 15 ऑक्टोबर 2026
Answer: B. 8 ऑक्टोबर 2026
स्पष्टीकरण: केंद्रीय गृह मंत्रालयाने अधिसूचना जारी करून 8 ऑक्टोबर 2026 ही केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दल (सामान्य प्रशासन) अधिनियम, 2026 लागू होण्याची तारीख निश्चित केली.
9. केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दल (सामान्य प्रशासन) अधिनियम, 2026 मुख्यतः कोणत्या दलांतील अधिकाऱ्यांच्या सेवाशर्ती नियंत्रित करतो?
A. भारतीय लष्कर, नौदल आणि हवाई दल
B. CRPF, BSF, CISF, ITBP आणि SSB
C. फक्त NSG आणि SPG
D. राज्य पोलीस दल
Answer: B. CRPF, BSF, CISF, ITBP आणि SSB
स्पष्टीकरण: हा अधिनियम या पाच केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दलांमधील गट-अ अधिकाऱ्यांची भरती, पदोन्नती, प्रतिनियुक्ती आणि सेवाशर्ती यांसाठी एक समान कायदेशीर चौकट प्रदान करतो.
10. केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दल अधिनियम, 2026 अंतर्गत महानिरीक्षक (IG) पदांपैकी किती टक्के पदे प्रतिनियुक्तीवरील IPS अधिकाऱ्यांसाठी राखीव आहेत?
A. 25%
B. 50%
C. 67%
D. 100%
Answer: B. 50%
स्पष्टीकरण: या अधिनियमानुसार महानिरीक्षक (IG) पदांपैकी 50% पदे प्रतिनियुक्तीवरील IPS अधिकाऱ्यांसाठी राखीव आहेत. अतिरिक्त महानिदेशक (ADG) पदांपैकी किमान 67% पदेही त्यांच्यासाठी राखीव आहेत. विशेष महानिदेशक (SDG) आणि महानिदेशक (DG) ही सर्व पदे त्यांच्यासाठी राखीव आहेत.
11. 12 वा राष्ट्रीय सागरी शोध आणि बचाव सराव (SAREX-2026) कोणत्या किनाऱ्याजवळ आयोजित करण्यात आला?
A. कोची, केरळ
B. पारादीप, ओडिशा
C. विशाखापट्टणम, आंध्र प्रदेश
D. मुंबई, महाराष्ट्र
Answer: B. पारादीप, ओडिशा
स्पष्टीकरण: भारतीय तटरक्षक दलाने राष्ट्रीय सागरी शोध आणि बचाव मंडळाच्या अंतर्गत ओडिशातील पारादीप किनाऱ्याजवळ SAREX-2026 सराव आयोजित केला.
12. SAREX-2026 ची संकल्पना काय होती?
A. सर्वांसाठी सागरी सुरक्षा
B. शोध आणि बचाव सज्जता तसेच सागरी सुरक्षा मजबूत करण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर
C. नील अर्थव्यवस्था आणि किनारी सुरक्षा
D. समुद्रातील शून्य अपघात
Answer: B. शोध आणि बचाव सज्जता तसेच सागरी सुरक्षा मजबूत करण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर
स्पष्टीकरण: या सरावात तंत्रज्ञानाच्या मदतीने तयारी मजबूत करणे, विविध यंत्रणांमध्ये समन्वय वाढवणे आणि समुद्रात मोठ्या प्रमाणावर बचाव मोहिमा राबवणे यावर लक्ष केंद्रित करण्यात आले.
13. PRASHAST प्लॅटफॉर्म कशाशी संबंधित आहे?
A. डिजिटल पेमेंट
B. सर्वसमावेशक शिक्षण आणि शिक्षकांना दिव्यांगत्व ओळखण्याचे प्रशिक्षण
C. कृषी विपणन
D. सायबर सुरक्षा
Answer: B. सर्वसमावेशक शिक्षण आणि शिक्षकांना दिव्यांगत्व ओळखण्याचे प्रशिक्षण
स्पष्टीकरण: शिक्षण मंत्रालयाने PRASHAST प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून 72 लाखांहून अधिक शिक्षकांना सर्वसमावेशक शिक्षण आणि विद्यार्थ्यांमधील दिव्यांगत्व ओळखण्यासंदर्भात प्रशिक्षण दिले.
14. अलीकडील अहवालानुसार, आयुष सेवा क्षेत्रातील एकूण मनुष्यबळामध्ये महिलांचे प्रमाण अंदाजे किती आहे?
A. 25%
B. 35%
C. 43%
D. 55%
Answer: C. 43%
स्पष्टीकरण: रिसर्च अँड इन्फॉर्मेशन सिस्टिम फॉर डेव्हलपिंग कंट्रीज (RIS) या संस्थेच्या अभ्यासानुसार, आयुष सेवा क्षेत्रातील एकूण मनुष्यबळामध्ये महिलांचे प्रमाण अंदाजे 43% आहे.
15. 8 ऑक्टोबर 2026 रोजी अमेरिकेने PERM कार्यक्रमातून अनेक प्रमुख तंत्रज्ञान कंपन्यांना निलंबित केले. त्यामध्ये कोणत्या भारतीय कंपन्यांचा समावेश होता?
A. रिलायन्स आणि अदानी
B. इन्फोसिस, TCS, कॉग्निझंट आणि कॅपजेमिनी
C. फक्त विप्रो आणि HCL
D. यापैकी कोणतीही नाही
Answer: B. इन्फोसिस, TCS, कॉग्निझंट आणि कॅपजेमिनी
स्पष्टीकरण: अमेरिकेच्या कामगार विभागाने कथित गैरवापराचा उल्लेख करून मायक्रोसॉफ्ट, ॲडोबी, कॉग्निझंट, इन्फोसिस, TCS, कॅपजेमिनी आणि इतर कंपन्यांना स्थायी कामगार प्रमाणन (PERM) कार्यक्रमातून निलंबित केले.
16. वर्ष 2026 च्या अटलांटिक चक्रीवादळ हंगामात इसायस चक्रीवादळाने श्रेणी 2 च्या वादळाच्या स्वरूपात अमेरिकेतील कोणत्या भागांना प्रभावित केले?
A. कॅलिफोर्निया आणि ओरेगॉन
B. अलाबामा आणि फ्लोरिडाचा आखाती किनारी भाग
C. न्यूयॉर्क आणि न्यू जर्सी
D. फक्त टेक्सास
Answer: B. अलाबामा आणि फ्लोरिडाचा आखाती किनारी भाग
स्पष्टीकरण: इसायस चक्रीवादळाची तीव्रता कमी होण्यापूर्वी ते श्रेणी 3 पर्यंत पोहोचले होते. त्यानंतर त्याने अमेरिकेच्या उत्तरेकडील आखाती किनाऱ्यावरील भागांना, विशेषतः अलाबामा आणि फ्लोरिडा पॅनहँडलला प्रभावित केले. यामुळे वीजपुरवठा खंडित झाला आणि लोकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवावे लागले.
17. 9 ऑक्टोबर 2026 रोजी 7.7 तीव्रतेचा भूकंप कोणत्या देशात झाला, ज्यामुळे त्सुनामीचा इशारा देण्यात आला?
A. जपान
B. इंडोनेशिया
C. पनामा
D. चिली
Answer: C. पनामा
स्पष्टीकरण: पनामातील हेरेरा प्रांतात 7.7 तीव्रतेचा भूकंप झाला. त्यानंतर देशभर त्सुनामीचा इशारा जारी करण्यात आला.
18. पोप लिओ चौदावे यांनी कार्डिनल कॉलेजचे पहिले आशियाई डीन म्हणून कोणत्या कार्डिनलच्या निवडीला मान्यता दिली?
A. लुईस अँटोनियो टॅगले
B. ओसवाल्ड ग्रेशियस
C. जॉर्ज अलेनचेरी
D. बेसिलिओस क्लीमिस
Answer: A. लुईस अँटोनियो टॅगले
स्पष्टीकरण: फिलिपिन्सचे कार्डिनल लुईस अँटोनियो टॅगले यांची कार्डिनल कॉलेजचे डीन म्हणून निवड करण्यात आली. नवीन पोपच्या निवडीत महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या या संस्थेचे नेतृत्व करणारे ते पहिले आशियाई व्यक्ती ठरले.
19. भारताने पहिला 3D-प्रिंटेड ग्रामीण घरबांधणी पायलट प्रकल्प कोणत्या योजनेअंतर्गत सुरू केला?
A. प्रधानमंत्री आवास योजना-शहरी
B. प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण 2.0
C. स्मार्ट सिटीज मिशन
D. अमृत योजना
Answer: B. प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण 2.0
स्पष्टीकरण: आंध्र प्रदेशातील गुंटूर जिल्ह्यात प्रधानमंत्री आवास योजना-ग्रामीण 2.0 अंतर्गत 177 घरांचे बांधकाम करण्यासाठी हा पायलट प्रकल्प सुरू करण्यात आला.
20. भारतीय हवाई दलाने 8 ऑक्टोबर 2026 रोजी आपला 94 वा हवाई दल दिन कोणत्या संकल्पनेसह साजरा केला?
A. आकाशाचे रक्षक
B. भारतीय हवाई दल – अचूक, अभेद्य आणि नेमके
C. गौरवाने आकाशाला स्पर्श करा
D. नेहमी सज्ज
Answer: B. भारतीय हवाई दल – अचूक, अभेद्य आणि नेमके
स्पष्टीकरण: भारतीय हवाई दलाने 8 ऑक्टोबर 2026 रोजी आपला 94 वा स्थापना दिन साजरा केला. या वर्षाची संकल्पना “भारतीय हवाई दल – अचूक, अभेद्य आणि नेमके” अशी होती.
21. JOSH (Joint Squad for Health) पथके कोणत्या अभियानांतर्गत सुरू करण्यात आली?
A. फिट इंडिया
B. टीबीमुक्त भारत अभियान
C. आयुष्मान भारत
D. स्वच्छ भारत
Answer: B. टीबीमुक्त भारत अभियान
स्पष्टीकरण: केंद्रीय आरोग्यमंत्र्यांनी 8 ऑक्टोबर 2026 रोजी JOSH पथकांची सुरुवात केली. तरुणांच्या सहभागातून क्षयरोग (टीबी) निर्मूलनाच्या प्रयत्नांना गती देणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
22. Windergy India 2026 चे उद्घाटन कोणत्या शहरात करण्यात आले?
A. नवी दिल्ली
B. चेन्नई
C. मुंबई
D. हैदराबाद
Answer: B. चेन्नई
स्पष्टीकरण: केंद्रीय मंत्री प्रल्हाद जोशी यांनी चेन्नई येथे Windergy India 2026 च्या आठव्या आवृत्तीचे उद्घाटन केले. 2030 पर्यंत भारताची पवन ऊर्जा क्षमता 100 गिगावॅटपर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट साध्य करण्याच्या दृष्टीने हा कार्यक्रम महत्त्वाचा आहे.
23. विमा फसवणूक रोखण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने राज्यांना रस्ते अपघातांची माहिती वेळेवर कोणत्या पोर्टलवर अपलोड करण्याचे निर्देश दिले?
A. वाहन
B. eDAR
C. डिजिलॉकर
D. उमंग
Answer: B. eDAR
स्पष्टीकरण: सर्वोच्च न्यायालयाने इलेक्ट्रॉनिक डिटेल्ड ॲक्सिडेंट रिपोर्ट (eDAR) पोर्टलवर रस्ते अपघातांशी संबंधित माहिती वेळेवर अपलोड करण्याचे आणि संबंधित यंत्रणांशी माहितीचे एकत्रीकरण सुनिश्चित करण्याचे निर्देश दिले.
24. 8 ऑक्टोबर 2026 रोजीच्या घोषणेनुसार, भारताने एका महिन्याच्या आत AI नियमनासंदर्भातील सल्लामसलत पत्र जारी करण्याचे जाहीर केले. ही घोषणा कोणी केली?
A. पीयूष गोयल
B. अश्विनी वैष्णव
C. राजीव चंद्रशेखर
D. निर्मला सीतारामन
Answer: B. अश्विनी वैष्णव
स्पष्टीकरण: इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी सांगितले की, तंत्रज्ञान-कायदेशीर चौकटीमध्ये AI सुरक्षा, डीपफेक, सायबर सुरक्षा आणि संबंधित मुद्द्यांचा समावेश असेल.
25. मोंटेनेग्रोने मिलब्लॉगर मिखाईल झ्विनचुक यांच्यासह रशियन नागरिकांना कोणत्या कारणावरून देशातून हद्दपार केले?
A. आर्थिक निर्बंध
B. राष्ट्रीय सुरक्षा
C. फक्त व्हिसाचे उल्लंघन
D. व्यापारविषयक वाद
Answer: B. राष्ट्रीय सुरक्षा
स्पष्टीकरण: मोंटेनेग्रोने राष्ट्रीय सुरक्षेशी संबंधित चिंतांचा हवाला देत रशियन नागरिकांना ताब्यात घेतले आणि देशातून हद्दपार केले.