Current Affairs 15st August 2025 : Daily GK Update in Marathi
1. NHDP आणि HMA सारख्या योजनांद्वारे, कोणत्या मंत्रालयाने GI-टॅग केलेल्या भारतीय वस्त्रांना प्रोत्साहन दिले आहे?
a) वाणिज्य मंत्रालय
b) संस्कृती मंत्रालय
c) वस्त्रोद्योग मंत्रालय
d) सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग मंत्रालय (MSME)
Answer: c)
स्पष्टीकरण: वस्त्रोद्योग मंत्रालय सक्रियपणे GI-टॅग केलेल्या भारतीय वस्त्रांना 'नॅशनल हँडलूम डेव्हलपमेंट प्रोग्राम (NHDP)' आणि 'हँडलूम मार्केटिंग असिस्टन्स (HMA)' सारख्या योजनांद्वारे प्रोत्साहन देत आहे. या उपक्रमांचा उद्देश विणकरांना मदत करणे आणि पारंपारिक भारतीय वस्त्रांना जागतिक स्तरावर प्रोत्साहन देणे आहे.
2. अलीकडेच कोणत्या भारतीय डिजिटल पेमेंट प्लॅटफॉर्मने दररोज ७०७ दशलक्षाहून अधिक व्यवहार नोंदवले?
a) भारतक्यूआर
b) एनईएफटी (NEFT)
c) युपीआय (UPI)
d) आयएमपीएस (IMPS)
Answer: c)
स्पष्टीकरण: 'युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI)' चा वापर प्रचंड वाढला आहे, ज्याने २०२५ मध्ये दररोज ७०७ दशलक्षाहून अधिक व्यवहार नोंदवले. त्याच्या वापराची सुलभता आणि व्यापक स्वीकारामुळे हे जगातील अग्रगण्य डिजिटल पेमेंट प्लॅटफॉर्मपैकी एक बनले आहे.
3. कोणत्या देशाने १७व्या आंतरराष्ट्रीय भू-विज्ञान ऑलिंपियाड (IESO) चे आयोजन केले होते?
a) भारत
b) चीन
c) युनायटेड किंगडम
d) रशिया
Answer: b)
स्पष्टीकरण: चीनने २०२५ मध्ये १७व्या 'आंतरराष्ट्रीय भू-विज्ञान ऑलिंपियाड (IESO)' चे आयोजन केले होते. हा एक असा कार्यक्रम आहे जिथे तरुण विद्यार्थी भू-विज्ञानात स्पर्धा करण्यासाठी एकत्र येतात, ज्यामुळे जागतिक वैज्ञानिक सहकार्याला प्रोत्साहन मिळते.
4. कोणती योजना देशभरातील रेल्वे स्थानकांच्या पुनर्विकासाचे उद्दिष्ट ठेवते?
a) स्मार्ट रेल्वे योजना
b) अमृत भारत स्टेशन योजना
c) रेल विकास योजना
d) स्टेशन मॉडर्नायझेशन मिशन
Answer: b)
स्पष्टीकरण: 'अमृत भारत स्टेशन योजना' भारतीय रेल्वेचा एक महत्त्वाकांक्षी उपक्रम आहे, ज्याचा उद्देश देशभरातील रेल्वे स्थानकांचे आधुनिकीकरण आणि पुनर्विकास करणे, प्रवाशांसाठी सुविधा आणि पायाभूत सुविधा सुधारणे आहे.
5. ऑगस्ट, २०२५ रोजी भारताच्या ७९व्या स्वातंत्र्य दिन सोहळ्याची अधिकृत थीम काय आहे?
a) विकसित भारत
b) नया भारत
c) एक राष्ट्र
d) यापैकी काहीही नाही
Answer: b)
स्पष्टीकरण: २०२५ मध्ये भारताच्या ७९व्या स्वातंत्र्य दिनाची थीम ‘नया भारत’ आहे, ज्यामध्ये विकास आणि एकतेवर लक्ष केंद्रित करून नवीन, प्रगतीशील भारताच्या दृष्टिकोनावर भर दिला आहे.
6. कोणत्या राज्याने १५वी कनिष्ठ राष्ट्रीय महिला हॉकी चॅम्पियनशिप २०२५ जिंकली?
a) हरियाणा
b) झारखंड
c) पंजाब
d) ओडिशा
Answer: b)
स्पष्टीकरण: झारखंडने १५वी कनिष्ठ राष्ट्रीय महिला हॉकी चॅम्पियनशिप २०२५ मध्ये विजय मिळवला, ज्याने महिला हॉकीमध्ये राज्याची वाढती क्षमता दर्शविली.
7. नुकत्याच सुरू केलेल्या 'श्रेष्ठ' (SHRESTH) निर्देशांकात कोणत्या क्षेत्रातील राज्यांच्या कामगिरीचे मूल्यांकन केले जाते?
a) शिक्षण
b) आरोग्य
c) औषध नियमन
d) कृषी
Answer: c)
स्पष्टीकरण: केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाने सुरू केलेला 'श्रेष्ठ' (SHRESTH) निर्देशांक औषध नियमनामध्ये राज्यांच्या कामगिरीचे मूल्यांकन करतो, ज्यामुळे औषधी पद्धतींमध्ये गुणवत्ता आणि सुरक्षितता सुनिश्चित होते.
8. जुलै २०२५ साठी आयसीसी (ICC) पुरुष आणि महिला 'प्लेअर्स ऑफ द मंथ' म्हणून कोणाची निवड झाली?
a) विराट कोहली आणि एलिस पेरी
b) शुभमन गिल आणि सोफिया डंकले
c) रोहित शर्मा आणि स्मृती मानधना
d) जसप्रीत बुमराह आणि हरमनप्रीत कौर
Answer: b)
स्पष्टीकरण: शुभमन गिल आणि सोफिया डंकले यांना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधील त्यांच्या उत्कृष्ट कामगिरीबद्दल जुलै २०२५ साठी आयसीसी (ICC) पुरुष आणि महिला 'प्लेअर्स ऑफ द मंथ' म्हणून गौरवण्यात आले.
9. ऑगस्ट २०२५ मध्ये कोणत्या देशाने भारतासोबत सामरिक भागीदारीवर स्वाक्षरी केली?
a) जपान
b) फिलीपीन्स
c) ऑस्ट्रेलिया
d) फ्रान्स
Answer: b)
स्पष्टीकरण: भारत आणि फिलीपीन्सने ऑगस्ट २०२५ मध्ये संरक्षण, व्यापार आणि सागरी सुरक्षेत सहकार्य वाढवण्यासाठी सामरिक भागीदारी करारावर स्वाक्षरी केली.
10. ऑगस्ट २०२५ मध्ये जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) कोणत्या देशाला सार्वजनिक आरोग्य समस्या म्हणून 'एलिमिनेट' केल्याची पुष्टी केली?
a) मलेरिया
b) मानवी आफ्रिकन ट्रिपॅनोसोमियासिस
c) क्षयरोग
d) पोलिओ
Answer: b)
स्पष्टीकरण: जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) ऑगस्ट २०२५ मध्ये केनियाने 'मानवी आफ्रिकन ट्रिपॅनोसोमियासिस' (स्लीपिंग सिकनेस) सार्वजनिक आरोग्य समस्या म्हणून यशस्वीरित्या काढून टाकल्याची पुष्टी केली. हे एक महत्त्वाचे सार्वजनिक आरोग्य यश आहे.
11. ऑगस्ट २०२५ मध्ये १००वा वर्धापन दिन साजरा केलेल्या काकोरी ट्रेन कारवाईची घटना कोणत्या वर्षी घडली?
a) १९२०
b) १९२५
c) १९३०
d) १९३५
Answer: b)
स्पष्टीकरण: राम प्रसाद बिस्मिल यांच्यासारख्या क्रांतिकारकांनी भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामातील एक महत्त्वपूर्ण घटना असलेली काकोरी ट्रेन कारवाई १९२५ मध्ये घडली आणि ऑगस्ट २०२५ मध्ये तिचा शताब्दी वर्ष साजरा करण्यात आला.
12. ऑगस्ट २०२५ मध्ये जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) कोणत्या विषाणूचे वर्गीकरण 'हेपेटाइटिस बी आणि सी' सोबत कर्करोगजनक म्हणून केले?
a) हेपेटाइटिस ए
b) हेपेटाइटिस डी
c) एचपीव्ही
d) इबोला
Answer: b)
स्पष्टीकरण: जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) ऑगस्ट २०२५ मध्ये हेपेटाइटिस डी चे वर्गीकरण मानवांसाठी कर्करोगजनक म्हणून केले, कारण त्याचा यकृत कर्करोगाशी संबंध आढळतो.
13. ऑगस्ट २०२५ मध्ये लोकसभेत कोणत्या राज्याच्या वस्तू आणि सेवा कर (GST) कायद्यात दुरुस्ती करणारे विधेयक मंजूर झाले?
a) गुजरात
b) मणिपूर
c) केरळ
d) तामिळनाडू
Answer: b)
स्पष्टीकरण: लोकसभेने ऑगस्ट २०२५ मध्ये मणिपूरच्या वस्तू आणि सेवा कर (GST) कायद्यात दुरुस्ती करणारे विधेयक मंजूर केले, ज्याचा उद्देश राज्यातील कर प्रशासनात सुधारणा करणे आहे.
14. चीनने आपल्या मानवी चंद्र मोहिमेसाठी कोणत्या चंद्र लँडरची चाचणी घेतली?
a) चांग'ई (Chang’e)
b) लान्यू (Lanyue)
c) युतु (Yutu)
d) तियांगॉंग (Tiangong)
Answer: b)
स्पष्टीकरण: चीनने २०२५ मध्ये आपल्या महत्त्वाकांक्षी मानवी चंद्र मोहिमेचा भाग म्हणून 'लान्यू' (Lanyue) चंद्र लँडरची चाचणी घेतली, ज्यामुळे त्यांच्या अंतराळ संशोधनाच्या क्षमतेत वाढ झाली आहे.
15. प्रदूषण नियंत्रण मंडळांना नुकसानभरपाई लादण्याची परवानगी देताना सर्वोच्च न्यायालयाने कोणत्या तत्त्वाचा उल्लेख केला?
a) प्रतिबंधात्मक तत्त्व
b) प्रदूषण करणाऱ्यांनी भरपाईचे तत्त्व
c) शाश्वत विकास
d) सार्वजनिक विश्वास तत्त्व
Answer: b)
स्पष्टीकरण: सर्वोच्च न्यायालयाने ऑगस्ट २०२५ मध्ये 'प्रदूषण करणाऱ्यांनी भरपाईचे तत्त्व' (Polluter Pays Principle) या तत्त्वाचा उल्लेख केला. यामुळे प्रदूषण नियंत्रण मंडळांना पर्यावरणाचे नुकसान करणाऱ्या संस्थांवर दंडाची रक्कम लादण्याची परवानगी मिळाली आहे.
16. ऑगस्ट २०२५ रोजी कोणत्या देशाने रेल्वे, खाणकाम आणि खते यांसारख्या क्षेत्रात सहकार्य वाढवण्यासाठी भारतासोबत प्रोटोकॉलवर स्वाक्षरी केली?
a) ब्राझील
b) रशिया
c) कॅनडा
d) दक्षिण आफ्रिका
Answer: b)
स्पष्टीकरण: भारत आणि रशियाने ६ ऑगस्ट २०२५ रोजी रेल्वे, खाणकाम आणि खते यांमध्ये द्विपक्षीय सहकार्य वाढवण्यासाठी प्रोटोकॉलवर स्वाक्षरी केली, ज्यामुळे त्यांची सामरिक भागीदारी अधिक मजबूत झाली.
17. भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेने (ICMR) शालेय विद्यार्थ्यांसाठी कोणता उपक्रम सुरू केला?
a) युवा वैज्ञानिक कार्यक्रम
b) पुढील पिढीच्या शोधकांसाठी विज्ञान आणि आरोग्य नवोपक्रम
c) भविष्यासाठी STEM
d) आरोग्य संशोधन अभ्यासक
Answer: b)
स्पष्टीकरण: भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेने (ICMR) शालेय विद्यार्थ्यांना वैज्ञानिक संशोधन आणि नवोपक्रमात सहभागी करून घेण्यासाठी 'सायन्स अँड हेल्थ इनोव्हेशन फॉर द नेक्स्टजन एक्सप्लोरर्स' (Science & Health Innovation for the Nextgen Explorers) हा उपक्रम सुरू केला.
18. 'कॅरेज ऑफ गुड्स बाय सी बिल, २०२५' (Carriage of Goods by Sea Bill, 2025) कोणत्या आंतरराष्ट्रीय सागरी नियमांना स्वीकारते?
a) हॅम्बर्ग नियम
b) हेग-विस्बी नियम
c) रॉटरडॅम नियम
d) यॉर्क-अँटवर्प नियम
Answer: b)
स्पष्टीकरण: भारत सरकारने मंजूर केलेले 'कॅरेज ऑफ गुड्स बाय सी बिल, २०२५' (Carriage of Goods by Sea Bill, 2025) सागरी व्यापार नियमांचे आधुनिकीकरण करण्यासाठी हेग-विस्बी नियमांना (Hague-Visby Rules) स्वीकारते.
19. भारताच्या २०३० च्या राष्ट्रकुल खेळांच्या (Commonwealth Games) बिडमध्ये यजमान शहर म्हणून कोणत्या शहराचा प्रस्ताव आहे?
a) नवी दिल्ली
b) मुंबई
c) अहमदाबाद
d) बेंगळूरू
Answer: c)
स्पष्टीकरण: भारताने २०३० च्या राष्ट्रकुल खेळांचे (Commonwealth Games) आयोजन करण्याची तयारी दर्शविली असून अहमदाबादला मुख्य यजमान शहर म्हणून प्रस्तावित केले आहे.
20. नीती आयोगाने प्रसिद्ध केलेल्या 'फिस्कल हेल्थ इंडेक्स रिपोर्ट २०२५' (Fiscal Health Index Report 2025) मध्ये कोणते राज्य अव्वल स्थानी आहे?
a) कर्नाटक
b) तामिळनाडू
c) केरळ
d) ओडिशा
Answer: d)
स्पष्टीकरण: ओडिशाने नीती आयोगाच्या 'फिस्कल हेल्थ इंडेक्स रिपोर्ट २०२५' मध्ये अव्वल स्थान पटकावले आहे, जे त्याचे मजबूत आर्थिक व्यवस्थापन आणि धोरणे दर्शवते.
21. भारतीय नौदलाच्या कोणत्या जहाजाने अलीकडेच मॉरिशसचे जलमापन सर्वेक्षण केले?
a) आयएनएस विराट (INS Viraat)
b) आयएनएस सर्वेक्षण (INS Sarvekshak)
c) आयएनएस कलवरी (INS Kalvari)
d) आयएनएस सरयू (INS Saryu)
Answer: b)
स्पष्टीकरण: भारतीय नौदलाचे सर्वेक्षण जहाज आयएनएस सर्वेक्षण (INS Sarvekshak) ने सागरी वाहतूक आणि द्विपक्षीय सहकार्याला पाठिंबा देण्यासाठी २०२५ मध्ये मॉरिशसचे जलमापन सर्वेक्षण केले.
22. 'स्वार्म ड्रोन'ला (swarm drones) प्रत्युत्तर देण्यासाठी भारताच्या पहिल्या स्वदेशी मायक्रो-मिसाइल प्रणालीचे नाव काय आहे?
a) भार्गवास्त्र
b) अग्नी
c) वायू
d) सरयू
Answer: c)
स्पष्टीकरण: वायू ही भारताची पहिली स्वदेशी मायक्रो-मिसाइल प्रणाली आहे जी 'स्वार्म ड्रोन'ला (swarm drones) प्रत्युत्तर देण्यासाठी डिझाइन केली आहे, ज्यामुळे आधुनिक धोक्यांविरुद्ध देशाची संरक्षण क्षमता वाढली आहे.
23. ऑगस्ट २०२५ मध्ये कोणत्या देशाने 'इंटरमीडिएट-रेंज न्यूक्लियर फोर्सेस' करारातून (Intermediate-Range Nuclear Forces Treaty) माघार घेतली?
a) युनायटेड स्टेट्स
b) रशिया
c) चीन
d) भारत
Answer: b)
स्पष्टीकरण: रशियाने ऑगस्ट २०२५ मध्ये 'इंटरमीडिएट-रेंज न्यूक्लियर फोर्सेस' करारातून (Intermediate-Range Nuclear Forces Treaty) माघार घेतली, ज्यामध्ये त्यांनी सामरिक चिंता आणि जागतिक सुरक्षा बदलांचे कारण दिले.
24. ऑगस्ट २०२५ मध्ये 'इन्व्हेस्टर एज्युकेशन अँड प्रोटेक्शन फंड अथॉरिटी' (IEPFA) ने सुरू केलेल्या मोहिमेचे नाव काय आहे?
a) निवेश सुरक्षा
b) सक्षम निवेशक
c) धन विकास
d) इन्व्हेस्टर शील्ड
Answer: b)
स्पष्टीकरण: 'इन्व्हेस्टर एज्युकेशन अँड प्रोटेक्शन फंड अथॉरिटी' (IEPFA) ने 'सक्षम निवेशक' ही १०० दिवसांची मोहीम सुरू केली आहे. यामुळे भागधारकांना न मिळालेले लाभांश परत मिळवून देण्यासाठी आणि 'केवायसी' तपशील अद्ययावत करण्यासाठी मदत होईल.
25. कोणत्या भारतीय राज्याने १२ ऑगस्ट हा 'सिंधू नदीसाठी सफाई आंदोलन दिवस' म्हणून घोषित केला?
a) हिमाचल प्रदेश
b) उत्तराखंड
c) लडाख
d) जम्मू आणि काश्मीर
Answer: c)
स्पष्टीकरण: लडाखने १२ ऑगस्ट हा 'सिंधू नदीसाठी सफाई आंदोलन दिवस' म्हणून घोषित केला आहे. या मोहिमेत भारतीय सैन्य आणि स्वयंसेवी संस्थांसारख्या विविध भागधारकांना सहभागी करून, सिंधू नदीच्या स्वच्छता आणि संरक्षणाला प्रोत्साहन दिले जाते.