Current Affairs 20th August 2025 : Daily GK Update in Marathi
1. भारतीय रेल्वेने अलीकडेच सुरू केलेल्या कवच 4.0 (Kavach 4.0) स्वयंचलित ट्रेन संरक्षण प्रणालीचा विकास कोणत्या संस्थेने केला आहे?
a) भारत हेवी इलेक्ट्रिकल्स लिमिटेड (BHEL)
b) संशोधन डिझाइन आणि मानक संस्था (RDSO)
c) संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था (DRDO)
d) परिवहन मंत्रालय
Answer: b) संशोधन डिझाइन आणि मानक संस्था (RDSO)
स्पष्टीकरण: कवच 4.0 ही RDSO ने विकसित केलेली एक प्रगत स्वयंचलित ट्रेन संरक्षण प्रणाली आहे, जी ट्रेनची गती नियंत्रित करून आणि मानवी चुका कमी करून सुरक्षितता आणि कार्यक्षमता वाढवते. ही प्रणाली नुकतीच दिल्ली-मुंबई मार्गावरील मथुरा-कोटा विभागात सुरू करण्यात आली.
2. 'ई-जागृती' (E-Jagriti) प्लॅटफॉर्म कोणत्या मंत्रालयाची एक पहल आहे?
a) ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालय
b) विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालय
c) कृषी मंत्रालय
d) ग्रामीण विकास मंत्रालय
Answer: a) ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालय
स्पष्टीकरण: 1 जानेवारी 2025 रोजी सुरू करण्यात आलेल्या ई-जागृती प्लॅटफॉर्मचा उद्देश ग्राहक विवादांच्या पारदर्शक, कार्यक्षम आणि जलद निराकरणासाठी सर्व ग्राहक आयोगांना संगणकीकृत आणि नेटवर्क करणे आहे.
3. भारताच्या कोणत्या प्रदेशात 'हल्मन जर्दाळू' (Halman apricot) प्रामुख्याने आढळतो, ज्याची एक खेप नुकतीच पहिल्यांदा निर्यात केली गेली?
a) महाराष्ट्र
b) लडाख
c) मध्य प्रदेश
d) कर्नाटक
Answer: b) लडाख
स्पष्टीकरण: हल्मन जर्दाळू ही लडाखच्या शाम प्रदेशात उगवणारी एक प्रीमियम जात आहे. प्रथमच, 1.5 मेट्रिक टनची एक खेप सौदी अरेबिया, कुवैत आणि कतारला पाठवण्यात आली.
4. आक्रमक वनस्पतींच्या प्रजातींवरील एका अभ्यासाच्या निमित्ताने नुकतेच चर्चेत असलेले दिब्रु-सैखोवा राष्ट्रीय उद्यान (Dibru-Saikhowa National Park) कोणत्या राज्यात स्थित आहे?
a) अरुणाचल प्रदेश
b) नागालँड
c) मणिपूर
d) आसाम
Answer: d) आसाम
स्पष्टीकरण: दिब्रु-सैखोवा राष्ट्रीय उद्यान, जे युनेस्को बायोस्फीअर रिझर्व्ह आहे, आसामच्या दिब्रुगढ आणि तिनसुकिया जिल्ह्यांमध्ये स्थित आहे.
5. भारतीय लष्कराच्या कोणत्या उपक्रमांतर्गत नुकतेच अरुणाचल प्रदेशमध्ये 'आरोग्यम आरोग्य आणि कल्याण केंद्र' (Arogyam Health and Wellness Centre) सुरू करण्यात आले?
a) ऑपरेशन मैत्री
b) ऑपरेशन सद्भावना
c) ऑपरेशन रक्षक
d) ऑपरेशन विजय
Answer: b) ऑपरेशन सद्भावना
स्पष्टीकरण: आरोग्यम आरोग्य आणि कल्याण केंद्राचे उद्घाटन अरुणाचल प्रदेशच्या तवांग जिल्ह्यात भारतीय लष्कराच्या 'ऑपरेशन सद्भावना'चा भाग म्हणून करण्यात आले, जेणेकरून उंच पर्वतीय भागातील गावकऱ्यांना आणि पर्यटकांना वेळेवर आरोग्य मदत दिली जाईल.
6. भगदडीमुळे चर्चेत आलेले मनसा देवी मंदिर उत्तराखंडच्या कोणत्या शहरात आहे?
a) ऋषिकेश
b) देहरादून
c) अल्मोडा
d) हरिद्वार
Answer: d) हरिद्वार
स्पष्टीकरण: मनसा देवी मंदिर हरिद्वार, उत्तराखंड येथे बिल्व पर्वताच्या शिखरावर स्थित एक हिंदू मंदिर आहे.
7. केंद्र सरकारने महाराष्ट्रातील आरोग्यसेवा सुधारण्यासाठी अलीकडेच कोणत्या संस्थेकडून 500 दशलक्ष डॉलर्स उभारले?
a) जागतिक बँक
b) आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी
c) संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रम
d) आशियाई विकास बँक
Answer: d) आशियाई विकास बँक
स्पष्टीकरण: आशियाई विकास बँक (ADB) ने महाराष्ट्रातील तृतीयक आरोग्यसेवा आणि वैद्यकीय शिक्षण सुधारण्यासाठी केंद्र सरकारला 500 दशलक्ष डॉलर्सचे कर्ज दिले आहे.
8. 'नाबीनगर सुपर थर्मल पॉवर प्रोजेक्ट', ज्याची पायाभरणी नुकतीच करण्यात आली, कोणत्या राज्यात आहे?
a) बिहार
b) उत्तर प्रदेश
c) मध्य प्रदेश
d) गुजरात
Answer: a) बिहार
स्पष्टीकरण: नवीनगर सुपर थर्मल पॉवर प्रोजेक्ट बिहारच्या औरंगाबादमध्ये स्थित आहे आणि एनटीपीसीद्वारे या प्रदेशात ऊर्जा सुरक्षा वाढवण्यासाठी विकसित केला जात आहे.
9. 'जन विश्वास (प्रणालींचे संशोधन) विधेयक, 2025' किती केंद्रीय अधिनियमांमध्ये सुधारणा करण्यासाठी सादर करण्यात आले?
a) 16
b) 355
c) 160
d) 16
Answer: d) 16
स्पष्टीकरण: जन विश्वास विधेयक, 2025, 16 केंद्रीय अधिनियमांमधील 355 तरतुदींमध्ये सुधारणा प्रस्तावित करते.
10. भारताची पहिली व्यावसायिकदृष्ट्या मंजूर बॅटरी ऊर्जा साठवण प्रणाली (BESS) नुकतीच कोणत्या शहरात सुरू करण्यात आली?
a) मुंबई
b) चेन्नई
c) दिल्ली
d) बंगळूर
Answer: c) दिल्ली
स्पष्टीकरण: दिल्लीच्या ऊर्जा मंत्र्यांनी 20-मेगावॉट (MW) BESS चे उद्घाटन केले, जी दक्षिण आशियातील सर्वात मोठी उपयुक्तता-श्रेणी प्रणाली आहे.
11. 2025 मध्ये डॉ. बी.सी. रॉय ट्रॉफी (टियर 1) साठी ज्युनियर बॉईज नॅशनल फुटबॉल चॅम्पियनशिप कोणत्या राज्याने जिंकली?
a) मध्य प्रदेश
b) पश्चिम बंगाल
c) मणिपूर
d) झारखंड
Answer: c) मणिपूर
स्पष्टीकरण: मणिपूरने 25 वर्षांनंतर ही चॅम्पियनशिप जिंकण्यासाठी अंतिम सामन्यात पश्चिम बंगालचा पराभव केला.
12. टायफून को-मे (Typhoon Co-May) वादळामुळे अलीकडेच कोणत्या देशात 2.83 लाख लोकांना बाहेर काढण्यात आले?
a) जपान
b) फिलीपिन्स
c) चीन
d) यापैकी काहीही नाही
Answer: d) यापैकी काहीही नाही
स्पष्टीकरण: टायफून को-मे, ज्याला स्थानिक पातळीवर झू जी काओ म्हणतात, जोरदार वारे आणि मुसळधार पावसासह चीनच्या शांघाई शहरात धडकले.
13. जैविक विविधतेच्या संवर्धनासाठी आसामच्या 'हरगिला आर्मी' (Hargila Army) मॉडेलला कोणत्या देशाने स्वीकारले आहे?
a) नेपाळ
b) मलेशिया
c) इंडोनेशिया
d) कंबोडिया
Answer: d) कंबोडिया
स्पष्टीकरण: कंबोडियाने त्यांच्या टोनले सॅप बायोस्फीअर रिझर्व्हमध्ये सारस संवर्धनासाठी 'हरगिला आर्मी' मॉडेल सुरू केले आहे, ज्यामध्ये समुदाय-नेतृत्वाखालील, महिला-केंद्रित धोरणांवर लक्ष केंद्रित केले आहे.
14. माउंट एल्ब्रस (Mount Elbrus) हे शिखर, जे नुकतेच एका भारतीय गिर्यारोहकाने सर केले, कोणत्या देशात स्थित आहे?
a) भारत
b) चीन
c) फ्रान्स
d) रशिया
Answer: d) रशिया
स्पष्टीकरण: माउंट एल्ब्रस, जो युरोपमधील सर्वात उंच शिखर आहे, नैऋत्य रशियामध्ये स्थित आहे आणि हा काकेशस पर्वताचा भाग आहे.
15. जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) अलीकडेच कोणत्या देशाला रूबेलामुक्त घोषित केले?
a) भारत
b) नेपाळ
c) भूतान
d) बांगलादेश
Answer: b) नेपाळ
स्पष्टीकरण: जागतिक आरोग्य संघटनेने अधिकृतपणे नेपाळला रूबेलामुक्त घोषित केले, जी एक महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक आरोग्य उपलब्धी आहे.
16. 2026 मध्ये 38व्या बोगोटा आंतरराष्ट्रीय पुस्तक मेळ्यात (Bogota International Book Fair) 'सन्माननीय पाहुणा' (Guest of Honour) म्हणून कोणत्या देशाला नाव देण्यात आले आहे?
a) भारत
b) ब्राझील
c) कोलंबिया
d) मेक्सिको
Answer: a) भारत
स्पष्टीकरण: 2026 च्या बोगोटा आंतरराष्ट्रीय पुस्तक मेळ्यात भारत 'सन्माननीय पाहुणा' असेल, जे कोलंबियासोबतचे संबंध अधिक दृढ करण्याच्या दिशेने एक पाऊल आहे.
17. सेबीच्या नियमांनुसार भारतातील सूचीबद्ध कंपन्यांसाठी सध्याची किमान सार्वजनिक शेअरधारिता (MPS) किती आवश्यक आहे?
a) 10%
b) 25%
c) 50%
d) 75%
Answer: b) 25%
स्पष्टीकरण: सेबीच्या नियमांनुसार, नवीन सूचीबद्ध कंपन्यांना सूचीबद्ध केल्याच्या तारखेपासून तीन वर्षांच्या आत किमान 25% सार्वजनिक शेअरधारिता पूर्ण करणे अपेक्षित आहे.
18. भारतात आवधिक श्रम बल सर्वेक्षण (Periodic Labour Force Survey) आयोजित करण्याची जबाबदारी कोणत्या संस्थेची आहे?
a) भारतीय रिझर्व्ह बँक
b) कामगार मंत्रालय
c) नीती आयोग
d) राष्ट्रीय नमुना सर्वेक्षण कार्यालय (NSSO)
Answer: d) राष्ट्रीय नमुना सर्वेक्षण कार्यालय (NSSO)
स्पष्टीकरण: सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाच्या अंतर्गत राष्ट्रीय नमुना सर्वेक्षण कार्यालय (NSSO) आवधिक श्रम बल सर्वेक्षण आयोजित करते.
19. शाश्वत विमानचालन इंधन (Sustainable Aviation Fuel - SAF) वापरण्याचा प्राथमिक उद्देश काय आहे?
a) तिकिटाच्या किंमती कमी करणे
b) विमानाचा वेग वाढवणे
c) विमान वाहतूक क्षेत्रातील कार्बन उत्सर्जन कमी करणे
d) लांब पल्ल्याच्या उड्डाणांसाठी इंधनाची घनता वाढवणे
Answer: c) विमान वाहतूक क्षेत्रातील कार्बन उत्सर्जन कमी करणे
स्पष्टीकरण: SAF हे विमान वाहतूक उद्योगाच्या डीकार्बोनायझेशनमधील एक महत्त्वाचे साधन आहे, कारण ते पारंपरिक जेट इंधनाच्या तुलनेत ग्रीनहाउस वायू उत्सर्जन 80% पर्यंत कमी करू शकते.
20. शास्त्रज्ञांनी नुकतेच मध्य भारतातील कोणत्या आदिवासी जमातीमध्ये क्षयरोगाच्या (tuberculosis) उच्च दराशी संबंधित एक अनुवांशिक दुवा शोधला आहे?
a) गोंड
b) भिल्ल
c) सहरिया
d) बैगा
Answer: c) सहरिया
स्पष्टीकरण: एका अनुवांशिक अभ्यासामध्ये सहरिया जमातीमध्ये क्षयरोगाच्या असामान्य उच्च दराशी संबंधित एक संभाव्य अनुवांशिक दुवा उघड झाला आहे, ज्यांना विशेषतः असुरक्षित आदिवासी गट म्हणून वर्गीकृत केले आहे.
21. 'सकुरा विज्ञान कार्यक्रम' (Sakura Science Programme) कोणत्या देशाची एक पहल आहे?
a) भारत
b) जपान
c) दक्षिण कोरिया
d) सिंगापूर
Answer: b) जपान
स्पष्टीकरण: सकुरा विज्ञान कार्यक्रम ही विज्ञान आणि तंत्रज्ञानातील युवा देवाणघेवाण वाढवण्यासाठी जपानी सरकारची एक पहल आहे.
22. 'प्रायमरी अमीबिक मेनिंगोएन्सेफलाइटिस' (PAM) काय आहे, जे नुकतेच केरळच्या बातम्यांमध्ये पाहिले गेले?
a) एक प्रकारचा ब्रेन कॅन्सर
b) एक दुर्मिळ आणि प्राणघातक मेंदूचा संसर्ग
c) एक मज्जासंस्थेचा विकार
d) एक ऑटोइम्यून रोग
Answer: b) एक दुर्मिळ आणि प्राणघातक मेंदूचा संसर्ग
स्पष्टीकरण: PAM हा एक दुर्मिळ आणि प्राणघातक मेंदूचा संसर्ग आहे जो एका मुक्त-जीवित अमीबाद्वारे होतो. नुकतेच याचे काही प्रकरणे केरळमध्ये नोंदवले गेले.
23. नाओमी ओसाका (Naomi Osaka) ला हरवून 18 वर्षांच्या वयात कॅनेडियन ओपन (Canadian Open) चे विजेतेपद कोणी जिंकले?
a) व्हिक्टोरिया मबोको
b) लेलाह फर्नांडीज
c) इगा स्वियातेक
d) कोको गॉफ
Answer: a) व्हिक्टोरिया मबोको
स्पष्टीकरण: कॅनेडियन टेनिसपटू व्हिक्टोरिया मबोकोने चार वेळा ग्रँड स्लॅम विजेत्या नाओमी ओसाकाचा पराभव करून तिचे पहिले WTA 1000 विजेतेपद जिंकले.
24. 16व्या आशियाई शूटिंग चॅम्पियनशिपमध्ये (Asian Shooting Championship) 10 मीटर एअर पिस्तूल पुरुष युवा स्पर्धेत गिरीश गुप्ताने नुकतेच कोणते पदक जिंकले?
a) सुवर्ण
b) रौप्य
c) कांस्य
d) कोणतेही पदक नाही
Answer: c) कांस्य
स्पष्टीकरण: कझाकस्तानमध्ये आयोजित चॅम्पियनशिपमध्ये गिरीश गुप्ताने 10 मीटर एअर पिस्तूल पुरुष युवा स्पर्धेत कांस्यपदक मिळवले.
25. राणी अहिल्याबाई होळकर (Queen Ahilyabai Holkar) यांच्या 300व्या जयंतीनिमित्त आयोजित 'महिला सशक्तिकरण महासम्मेलन' (Mahila Sashaktikaran Maha Sammelan) कार्यक्रम कोणत्या शहरात झाला?
a) पुणे
b) वाराणसी
c) भोपाळ
d) रांची
Answer: c) भोपाळ
स्पष्टीकरण: हा कार्यक्रम भोपाळमध्ये आयोजित करण्यात आला होता, जिथे पंतप्रधानांनी मालवा प्रदेशाच्या राणीच्या 300व्या जयंतीनिमित्त भाग घेतला.