Current Affairs 26th August 2025 : Daily GK Update in Marathi
1. भारताचे पहिले पूर्णपणे डिजिटल साक्षर राज्य कोणते आहे?
a) कर्नाटक
b) केरळ
c) तामिळनाडू
d) आंध्र प्रदेश
Answer: b) केरळ
स्पष्टीकरण: केरळने 'डिजी केरळ' प्रकल्पाच्या पहिल्या टप्प्यात हे यश संपादन केले आहे. यात ज्येष्ठ नागरिकांसह 21.87 लाख लोकांना मूलभूत डिजिटल कौशल्ये शिकवली गेली. मुख्यमंत्री पिनराई विजयन यांनी याची घोषणा केली आणि ई-गव्हर्नन्सच्या व्यापक उपक्रमांचा भाग म्हणून डिजिटल समावेशनावर केरळच्या लक्ष केंद्रित करण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले. यामुळे केरळ डिजिटल इंडियासारख्या राष्ट्रीय उद्दिष्टांशी जुळवून घेत भारताच्या डिजिटल परिवर्तनात एक अग्रणी राज्य बनले आहे.
2. आदिवासी मंत्रालयाने सुरू केलेल्या जगातील सर्वात मोठ्या आदिवासी तळपातळीवरील नेतृत्व कार्यक्रमाचे नाव काय आहे?
a) जनजातीय गौरव योजना
b) आदि कर्मयोगी अभियान
c) विकसित भारत आदिवासी उपक्रम
d) आदी शक्ती अभियान
Answer: b) आदि कर्मयोगी अभियान
स्पष्टीकरण: जनजातीय गौरव वर्षाचा भाग म्हणून सुरू केलेल्या या उपक्रमाचा उद्देश 30 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील 1 लाख गावांमध्ये 20 लाख आदिवासी परिवर्तनशील नेत्यांची (change leaders) निर्मिती करून आदिवासी समुदायांचे सक्षमीकरण करणे आहे. हे 2047 पर्यंत विकसित भारताला पाठिंबा देण्यासाठी संवेदनशील शासन आणि स्थानिक नेतृत्वावर लक्ष केंद्रित करते, तसेच आदिवासी भागांमध्ये शिक्षण आणि आर्थिक समावेशनासारख्या आव्हानांना तोंड देते.
3. एशिया-पॅसिफिक इन्स्टिट्यूट फॉर ब्रॉडकास्टिंग डेव्हलपमेंट (AIBD) च्या कार्यकारी मंडळाचे अध्यक्ष म्हणून कोणत्या भारतीय संस्थेची निवड झाली?
a) प्रसार भारती
b) दूरदर्शन
c) ऑल इंडिया रेडिओ
d) एनडीटीव्ही
Answer: a) प्रसार भारती
स्पष्टीकरण: थायलंडमधील फुकेट येथे झालेल्या 23 व्या AIBD जनरल कॉन्फरन्समध्ये भारताने सर्वाधिक मतांनी ही भूमिका मिळवली. हे भारताचे एक दशकानंतरच्या सर्वोच्च नेतृत्वातील पुनरागमन दर्शवते, ज्यामुळे प्रादेशिक प्रसारणामध्ये त्याचा प्रभाव वाढतो. प्रसार भारतीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी, गौरव द्विवेदी यांनी "लोकांसाठी, शांतता आणि समृद्धीसाठी मीडिया" या विषयाखाली या कार्यक्रमाचे अध्यक्षपद भूषवले, ज्यात 45 देशांतील 92 सदस्य संस्थांमध्ये सहकार्याला प्रोत्साहन दिले गेले.
4. पश्चिम बंगालमधील सुंदरबन व्याघ्र प्रकल्पासाठी कोणता मोठा विस्तार मंजूर झाला?
a) 500 चौ.किमी. चा समावेश
b) 1,044.68 चौ.किमी. चा समावेश
c) 2,000 चौ.किमी. चा समावेश
d) कोणताही विस्तार मंजूर नाही
Answer: b) 1,044.68 चौ.किमी. चा समावेश
स्पष्टीकरण: राष्ट्रीय वन्यजीव मंडळाने (NBWL) या विस्ताराला मंजुरी दिली, ज्यामुळे सुंदरबन हे नागार्जुनसागर-श्रीशैलम नंतर भारतातील दुसरे सर्वात मोठे व्याघ्र प्रकल्प बनले आहे. याने रॉयल बंगाल टायगर आणि खारफुटी (mangrove) परिसंस्थेचे संरक्षण वाढवले आहे, तसेच युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळातील हवामान बदल आणि मानव-वन्यजीव संघर्ष यांसारख्या धोक्यांना तोंड देण्यासाठी मदत मिळेल.
5. ऑगस्ट 2025 मध्ये इराणने ओमानच्या आखातात कोणता नौदल सराव केला, जो इस्रायलसोबतच्या जूनमधील संघर्षानंतरचा त्यांचा पहिला मोठा सराव होता?
a) ग्रेट प्रोफेट 1404
b) सस्टेनेबल पॉवर 1404
c) मॅरीटाइम शील्ड 2025
d) पर्शियन गल्फ युनिटी
Answer: b) सस्टेनेबल पॉवर 1404
स्पष्टीकरण: या दोन दिवसीय सरावामध्ये क्षेपणास्त्र सराव समाविष्ट होता आणि जून 2025 च्या इस्रायल संघर्षांनंतर इराणच्या नौदल क्षमतेचे प्रदर्शन केले गेले. याने तणावाच्या परिस्थितीत इराणच्या प्रादेशिक शक्तीवर लक्ष केंद्रित केले, ज्यात धोरणात्मक होर्मुझ सामुद्रधुनी परिसरातील युद्धनौका आणि पाणबुड्यांचा सहभाग होता.
6. ऑगस्ट 2025 मध्ये ऊर्जा मंत्रालयाने जाहीर केल्यानुसार, FY35 पर्यंत भारतात कोळसा-आधारित ऊर्जा क्षमता वाढीचे सुधारित उद्दिष्ट काय आहे?
a) 80 GW
b) 90 GW
c) 97 GW
d) 100 GW
Answer: c) 97 GW
स्पष्टीकरण: मंत्रालयाने 2030 पर्यंत 500 GW अक्षय ऊर्जा आणि 2070 पर्यंत निव्वळ-शून्य उत्सर्जनाला (net-zero) पाठिंबा देण्यासाठी FY32 पर्यंत 90 GW चे उद्दिष्ट 97 GW पर्यंत वाढवले आहे. जून 2025 पर्यंत, भारताची स्थापित क्षमता 485 GW आहे आणि ही वाढ थर्मल आणि ग्रीन स्रोतांमध्ये समतोल राखत ऊर्जा सुरक्षा सुनिश्चित करते.
7. राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी अमेरिकेचे भारतातील राजदूत आणि दक्षिण आणि मध्य आशियासाठी विशेष दूत म्हणून कोणाची नियुक्ती केली?
a) सर्जियो गोर
b) कीथ केलॉग
c) जॉन बोल्टन
d) माईक पोम्पेओ
Answer: a) सर्जियो गोर
स्पष्टीकरण: 38 वर्षीय राजकीय रणनीतीकार आणि राष्ट्रपती कर्मचाऱ्यांचे संचालक (Director of Presidential Personnel) यांची टॅरिफ आणि रशियन तेलाच्या आयातीमुळे अमेरिका-भारत संबंधांमध्ये तणाव असताना नियुक्ती करण्यात आली. या राजनैतिक पावलाचा उद्देश अमेरिकेच्या धोरणात्मक हितासाठी महत्त्वाच्या असलेल्या या प्रदेशातील संबंध अधिक मजबूत करणे आहे.
8. संयुक्त राष्ट्र-समर्थित एकात्मिक अन्न सुरक्षा टप्पा वर्गीकरण (UN-backed Integrated Food Security Phase Classification) द्वारे गाझा पट्टीमध्ये कोणते संकट अधिकृतपणे घोषित करण्यात आले?
a) पाण्याची टंचाई
b) दुष्काळ
c) निर्वासितांची गर्दी
d) वीज खंडित
Answer: b) दुष्काळ
स्पष्टीकरण: अर्ध्या दशलक्षाहून अधिक लोक अतिशय भूक आणि उपासमारीचा सामना करत आहेत, तर उत्तर गाझामधील परिस्थिती आणखी वाईट आहे. अहवालानुसार याचे कारण इस्रायलच्या कारवाया आहेत, ज्याला इस्रायलने आव्हान दिले आहे, आणि हे चालू असलेल्या संघर्षाच्या मानवीय परिणामांवर प्रकाश टाकते व तातडीने आंतरराष्ट्रीय मदतीची मागणी करते.
9. भारतातील खाण क्षेत्राचे उदारीकरण करण्यासाठी ऑगस्ट 2025 मध्ये संसदेने कोणते विधेयक मंजूर केले?
a) खाण आणि खनिज (विकास आणि नियमन) सुधारणा विधेयक, 2025
b) कोळसा राष्ट्रीयीकरण विधेयक, 2025
c) दुर्मिळ पृथ्वी निष्कर्षण विधेयक, 2025
d) ग्रीन मायनिंग ऍक्ट, 2025
Answer: a) खाण आणि खनिज (विकास आणि नियमन) सुधारणा विधेयक, 2025
स्पष्टीकरण: 1957 च्या कायद्यात सुधारणा करून, ते लीजमध्ये अनेक खनिजांना परवानगी देते, परदेशातून निधीसाठी राष्ट्रीय खनिज अन्वेषण ट्रस्टचा विस्तार करते आणि लिथियम सारख्या महत्त्वपूर्ण खनिजांसाठी पारदर्शकतेला प्रोत्साहन देते. हे भारताच्या हरित संक्रमणास समर्थन देते आणि आयातीवरील अवलंबित्व कमी करते.
10. 23 ऑगस्ट रोजी भारतात साजरा होणाऱ्या राष्ट्रीय अंतराळ दिन 2025 ची थीम काय आहे?
a) चंद्रयान ते गगनयान
b) आर्यभट्ट ते गगनयान: प्राचीन ज्ञान ते अनंत शक्यता
c) सर्वांसाठी अंतराळ
d) भारताची चंद्र झेप
Answer: b) आर्यभट्ट ते गगनयान: प्राचीन ज्ञान ते अनंत शक्यता
स्पष्टीकरण: चांद्रयान-3 च्या यशस्वी लँडिंगच्या दुसऱ्या वर्धापनदिनानिमित्त, हा दिवस आर्यभट्टपासून गगनयान सारख्या भविष्यातील मोहिमांपर्यंतच्या इस्रोच्या कामगिरीचा सन्मान करतो. याचा उद्देश तरुणांना STEM मध्ये प्रेरणा देणे आणि 2035 पर्यंत स्पेस स्टेशनच्या दिशेने भारताच्या अंतराळ प्रवासावर प्रकाश टाकणे आहे.
11. ऑगस्ट 2025 मध्ये कोणत्या देशाने सार्वजनिक आरोग्य समस्या म्हणून स्वतःला रुबेला-मुक्त घोषित केले, जो WHO च्या दक्षिण-पूर्व आशिया प्रदेशातील पहिला देश बनला?
a) भारत
b) नेपाळ
c) बांगलादेश
d) श्रीलंका
Answer: b) नेपाळ
स्पष्टीकरण: डब्ल्यूएचओच्या या घोषणेचे कारण यशस्वी एमएमआर लसीकरण मोहिम आहे, ज्यामुळे जन्मजात रुबेला सिंड्रोम (congenital rubella syndrome) टाळता आला. रुबेला, एक संसर्गजन्य विषाणू, गर्भधारणेदरम्यान धोका निर्माण करतो; नेपाळने हे मैलाचे दगड गाठले, ज्यामुळे लसीकरणामुळे प्रादेशिक स्तरावर लसीकरण-प्रतिबंधक रोग दूर करण्यात मदत झाली हे अधोरेखित होते.
12. इराणच्या "सस्टेनेबल पॉवर 1404" क्षेपणास्त्र सरावाचे ओमानच्या आखातात काय उद्दिष्ट होते?
a) पाणबुडीविरोधी युद्ध
b) इस्रायल संघर्षानंतर बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र चाचणी
c) रशियासोबत संयुक्त सराव
d) मानवतावादी मदत सिम्युलेशन
Answer: b) इस्रायल संघर्षानंतर बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र चाचणी
स्पष्टीकरण: जून 2025 पासूनचा हा पहिला मोठा सराव होता, ज्यामध्ये प्रादेशिक तणावादरम्यान इराणच्या क्षेपणास्त्र क्षमतेचे प्रदर्शन केले गेले. नौदल मालमत्तांचा यात सहभाग होता, आणि हे सामरिक आखात प्रदेशात प्रतिरोधक धोरणांचे संकेत देते.
13. आशियाई नेमबाजी चॅम्पियनशिपमध्ये 10 मीटर एअर रायफलमध्ये कोणत्या भारतीय नेमबाजाने सुवर्णपदक जिंकले?
a) ऐश्वर्य प्रताप सिंह तोमर
b) एलावेनिल वलारिवन
c) मनू भाकर
d) सौरभ चौधरी
Answer: a) ऐश्वर्य प्रताप सिंह तोमर
स्पष्टीकरण: तोमरने सुवर्णपदक पटकावले, ज्यामुळे भारताच्या मजबूत कामगिरीला हातभार लागला. या चॅम्पियनशिपमधून नेमबाजीमध्ये भारताची वाढती ताकद दिसून येते, ज्यात अनेक पदके ऑलिंपिकसारख्या जागतिक स्पर्धांच्या तयारीला चालना देतात.
14. भारतीय वन्यजीव संस्थेच्या अभ्यासानुसार, राजस्थानच्या थार वाळवंटात पवन टर्बाइनजवळ दर 1,000 चौ.किमी. मध्ये अंदाजे वार्षिक पक्ष्यांचा मृत्यू किती आहे?
a) 1,000
b) 4,464
c) 10,000
d) 500
Answer: b) 4,464
स्पष्टीकरण: 90 टर्बाइनच्या या अभ्यासामध्ये 124 मृतदेह आढळले, ज्यात ग्रेट इंडियन बस्टर्ड (माळढोक) सारख्या संकटग्रस्त प्रजातींसह शिकारी पक्ष्यांच्या मोठ्या प्रमाणात मृत्यूचा अंदाज आहे. हा अभ्यास जैवविविधतेसह अक्षय ऊर्जा वाढीचा समतोल राखण्यासाठी स्थलांतरित मार्गांवर टर्बाइनचे योग्य स्थान निश्चित करण्याचे आवाहन करतो.
15. ऑगस्ट 2025 मध्ये खाण बंद करणे आणि सामुदायिक विकासासाठी भारताच्या कोळसा मंत्रालयाने कोणती चौकट सुरू केली?
a) RECLAIM
b) ग्रीन माईन इनिशिएटिव्ह
c) कोल लेगसी प्रोजेक्ट
d) इको-रिहॅब 2025
Answer: a) RECLAIM
स्पष्टीकरण: RECLAIM (Revitalizing Ecosystems and Communities through Local Actions for Inclusive Mine-closure) हे सोडून दिलेल्या खाणींच्या शाश्वत बंद करण्यावर, सामुदायिक सहभागावर आणि पर्यावरणीय पुनर्संचयनावर लक्ष केंद्रित करते, ज्यामुळे कोळसा खाणकामातील जुन्या समस्यांचे निराकरण होते.
16. अहवालानुसार, FY26 च्या पहिल्या तिमाहीत (Q1) भारताच्या फार्मास्युटिकल निर्यातीचा वाढीचा दर किती होता?
a) 3.21%
b) 5.21%
c) 7.57%
d) 10%
Answer: b) 5.21%
स्पष्टीकरण: जेनेरिक आणि एपीआयच्या (API) साहाय्याने निर्यात 7.57 अब्ज अमेरिकन डॉलरपर्यंत पोहोचली. जागतिक पुरवठा साखळीतील आव्हाना असूनही, ही वाढ भारताची "जगाची फार्मसी" म्हणून भूमिका अधोरेखित करते.
17. ऑरंगुटान संवर्धनाबद्दल जागरूकता वाढवण्यासाठी दरवर्षी 19 ऑगस्ट रोजी कोणता दिवस साजरा केला जातो?
a) जागतिक सिंह दिवस
b) जागतिक ऑरंगुटान दिवस
c) जागतिक हत्ती दिवस
d) जागतिक वाघ दिवस
Answer: b) जागतिक ऑरंगुटान दिवस
स्पष्टीकरण: 2025 ची थीम ऑरंगुटान, वर्षावन आणि ग्रहाला लाकूडतोड आणि शिकारीसारख्या धोक्यांपासून वाचवण्यावर भर देते. हे महान वानर, जे मानवांसोबत 97% DNA शेअर करतात, गंभीरपणे धोक्यात आले आहेत. 1,000 पेक्षा कमी टापनुली ऑरंगुटान शिल्लक आहेत.
18. जारी केलेल्या RBI च्या तरलता व्यवस्थापन चौकटीवरील अहवालाचे नाव काय आहे?
a) अंतर्गत कार्य गट अहवाल (Internal Working Group Report)
b) तरलता स्थिरता फ्रेमवर्क
c) मौद्रिक धोरण पुनरावलोकन
d) वित्तीय समावेशन निर्देशांक
Answer: a) अंतर्गत कार्य गट अहवाल (Internal Working Group Report)
स्पष्टीकरण: IWG च्या अहवालात तरलता अतिरिक्ततेसारख्या महामारी-नंतरच्या आव्हानांवर उपाय दिले आहेत आणि आर्थिक पुनर्प्राप्तीमध्ये वित्तीय स्थिरता सुनिश्चित करण्यासाठी चांगल्या व्यवस्थापनासाठी साधनांची शिफारस केली आहे.
19. "सस्टेनेबल पॉवर 1404" सराव कोणत्या देशाने आयोजित केला?
a) सौदी अरेबिया
b) इराण
c) यूएई
d) कतार
Answer: b) इराण
स्पष्टीकरण: ओमानच्या आखातात केलेल्या या सरावात क्षेपणास्त्रे आणि नौदल मालमत्तांची चाचणी घेण्यात आली, ज्यामुळे इस्रायल संघर्षांनंतर आणि अमेरिकेच्या निर्बंधांदरम्यान लष्करी तयारीचे संकेत मिळतात.
20. सुंदरबन व्याघ्र प्रकल्पात काय भर घालण्यात आली?
a) खारफुटीसाठी 500 चौ.किमी.
b) NBWL ने 1,044.68 चौ.किमी. मंजूर केले
c) नवीन वाघ सफारी
d) संशोधन केंद्र
Answer: b) NBWL ने 1,044.68 चौ.किमी. मंजूर केले
स्पष्टीकरण: राष्ट्रीय वन्यजीव मंडळाने केलेल्या या विस्ताराने बंगाल वाघाच्या अधिवासाचे संवर्धन वाढवले आहे, जो आता भारतातील दुसरा सर्वात मोठा व्याघ्र प्रकल्प आहे, आणि तो वन्यजीवांची चोरी आणि अधिवास नष्ट होण्यावर नियंत्रण मिळवते.
21. ऑगस्ट 2025 च्या अद्यतनानुसार, भारतात जीएसटी दर तर्कसंगत करण्यासाठीच्या मंत्रिगटाचे नेतृत्व कोण करते?
a) सम्राट चौधरी
b) अमित शाह
c) निर्मला सीतारामन
d) पियुष गोयल
Answer: a) सम्राट चौधरी
स्पष्टीकरण: बिहारचे उपमुख्यमंत्री जीओएमचे प्रमुख आहेत, त्यांनी चार स्लॅब दोन (5% आणि 18%) पर्यंत कमी करण्याच्या प्रस्तावांना स्वीकारले आहे, ज्यामुळे 12% वस्तूंमधून 99% वस्तू 5% मध्ये आणि 28% मधील 90% वस्तू 18% मध्ये हलवल्या गेल्या आहेत, तर 40% पाप वस्तूंसाठी (sin goods) असतील.
22. बांगलादेशच्या हंगामी सरकारने अनावरण केलेल्या "जुलै घोषणा" चे उद्दिष्ट काय आहे?
a) आर्थिक सुधारणा
b) 2024 च्या विद्यार्थी-नेतृत्वाखालील उठावाला मान्यता देणे
c) भारतासोबत व्यापार
d) हवामान कृती
Answer: b) 2024 च्या विद्यार्थी-नेतृत्वाखालील उठावाला मान्यता देणे
स्पष्टीकरण: शेख हसीना यांना पदावरून हटवल्यानंतर एका वर्षाने, हे मुहम्मद युनूस यांच्या सरकार अंतर्गत लोकशाही नूतनीकरण आणि फासीवाद-विरोधाला प्रोत्साहन देत, हुकूमशाहीपासून वेगळे होण्याचे प्रतीक आहे.
23. U20 जागतिक कुस्ती स्पर्धेत कोणत्या भारतीय कुस्तीपटूने रौप्यपदक जिंकले?
a) सुमित मलिक
b) अमन सहरावत
c) विनेश फोगाट
d) बजरंग पुनिया
Answer: a) सुमित मलिक
स्पष्टीकरण: सुमित मलिक बुल्गारियातील पुरुषांच्या 57 किलो वजनी गटाच्या अंतिम सामन्यात रशियाच्या मॅगोमेड ओडझामिरोविरुद्ध 5-8 ने हरले. भारताने एकूण 9 पदके जिंकली, ज्यामुळे कुस्तीमधील युवा प्रतिभा दिसून येते.
24. 600 वर्षांनंतर कोणती ज्वालामुखी घटना घडली?
a) माउंट वेसुवियसचा उद्रेक
b) रशियातील क्राशेनिन्निकोव ज्वालामुखी
c) यलोस्टोनची हालचाल
d) आइसलँडिक फिशर
Answer: b) रशियातील क्राशेनिन्निकोव ज्वालामुखी
स्पष्टीकरण: 4 किमी उंच राख बाहेर पडली, ज्यामुळे सतर्कता निर्माण झाली. कामचटका द्वीपकल्पातील ही दुर्मिळ घटना रिंग ऑफ फायरमधील भूगर्भीय जोखमींवर प्रकाश टाकते.
25. पॉवर फायनान्स कॉर्पोरेशन आणि जर्मनीच्या KfW मध्ये कोणता करार झाला?
a) सौर प्रकल्पांसाठी EUR 100 दशलक्ष
b) आरडीएसएस प्रकल्पांसाठी EUR 150 दशलक्ष
c) पवन ऊर्जेसाठी USD 200 दशलक्ष
d) जलविद्युतसाठी EUR 200 दशलक्ष
Answer: b) आरडीएसएस प्रकल्पांसाठी EUR 150 दशलक्ष
स्पष्टीकरण: रिव्हँप्ड डिस्ट्रीब्युशन सेक्टर स्कीम (Revamped Distribution Sector Scheme) अंतर्गत, हा करार भारताच्या वीज वितरण अपग्रेडला समर्थन देतो, ऊर्जा संक्रमणाला आणि जर्मनीसोबतच्या द्विपक्षीय संबंधांना प्रोत्साहन देतो.