Current Affairs 30th September 2025 : Daily GK Update in Marathi
1. 2025 च्या वर्ल्ड आर्चरी पॅरा चॅम्पियनशिपमध्ये भारताच्या कोणत्या पॅरा-आर्चरने आपले पहिले सुवर्णपदक जिंकले?
A) दीप्ती जीवनजी
B) शीतल देवी
C) एकता भयान
D) सरीता बेंजवाल
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: 30 सप्टेंबर 2025 रोजी, जम्मू-काश्मीरमधील हात नसलेली आर्चर शीतल देवी हिने चेक प्रजासत्ताकमधील वर्ल्ड आर्चरी पॅरा चॅम्पियनशिपमध्ये महिलांच्या वैयक्तिक कंपाउंड ओपन श्रेणीत आपले पहिले आंतरराष्ट्रीय सुवर्णपदक जिंकले. ही विजय भारताच्या पॅरा-क्रीडा क्षेत्रातील वाढत्या प्रभुत्वाला आणि समावेशकतेच्या प्रेरणेला अधोरेखित करते.
2. 27 सप्टेंबर 2025 रोजी साजरा झालेल्या जागतिक पर्यटन दिन 2025 ची थीम कोणती होती?
A) पर्यटन आणि शांतता
B) पर्यटन आणि शाश्वत परिवर्तन
C) पर्यटन आणि डिजिटल क्रांती
D) पर्यटन आणि सांस्कृतिक वारसा
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: संयुक्त राष्ट्र जागतिक पर्यटन संघटनेने (UNWTO) 2025 साठी "पर्यटन आणि शाश्वत परिवर्तन" ही थीम निश्चित केली, जी हवामान बदलासारख्या जागतिक आव्हानांमध्ये पर्यटनामुळे हरित पुनर्प्राप्ती, रोजगार निर्मिती आणि पर्यावरण संरक्षणाला कसे चालना मिळू शकते यावर जोर देते.
3. भारताचा युरोपियन ब्लॉकसोबतचा पहिला मुक्त व्यापार करार (FTA) कोणत्या तारखेपासून कार्यान्वित होणार आहे?
A) 30 सप्टेंबर 2025
B) 1 ऑक्टोबर 2025
C) 15 ऑक्टोबर 2025
D) 1 नोव्हेंबर 2025
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: 30 सप्टेंबर 2025 रोजी वाणिज्य मंत्री पीयूष गोयल यांनी घोषणा केली की, भारताचा युरोपियन फ्री ट्रेड असोसिएशन (EFTA) ब्लॉक—आयसलँड, लिकटेंस्टाईन, नॉर्वे आणि स्वित्झर्लंड—सोबतचा FTA 1 ऑक्टोबरपासून लागू होईल. यामुळे 15 वर्षांत 100 बिलियन डॉलरच्या FDI मध्ये उत्पादन आणि सेवा क्षेत्रात गुंतवणूक वाढवण्याचे लक्ष्य आहे.
4. सप्टेंबर 2025 मध्ये सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाने (MoSPI) बाल कल्याण डेटावर केंद्रित कोणते प्रकाशन जारी केले?
A) इंडिया चिल्ड्रन रिपोर्ट 2025
B) चिल्ड्रन इन इंडिया 2025
C) यूथ ऑफ इंडिया 2025
D) फॅमिली हेल्थ इंडिया 2025
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: सप्टेंबर 2025 मध्ये जारी झालेल्या "चिल्ड्रन इन इंडिया 2025" च्या चौथ्या आवृत्तीत राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षण (NFHS-5) डेटाचा वापर करून बाल आरोग्य, शिक्षण आणि पोषण यावर विश्लेषण दिले आहे. यात लसीकरण दरात प्रगती (78% पर्यंत) दिसून येते, परंतु मुलांमधील रक्तक्षय कमी करण्यात असलेल्या अंतरांवर प्रकाश टाकला आहे.
5. MoSPI च्या "पर्यावरण लेखा-जंगल 2025" अहवालानुसार भारताचा वन आवरण किती वाढला?
A) 10,000 चौरस किमी
B) 17,444.61 चौरस किमी
C) 20,000 चौरस किमी
D) 15,000 चौरस किमी
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: सप्टेंबर 2025 मध्ये जारी झालेल्या अहवालाच्या 8व्या आवृत्तीत नमूद आहे की, 2019 पासून भारताचे वन आणि वृक्ष आवरण 17,444.61 चौरस किमीने वाढले आहे, जे 8,27,357 चौरस किमी (भौगोलिक क्षेत्राच्या 25.17%) आहे. हे पॅरिस करारांतर्गत भारताच्या कार्बन साठवणुकीसाठी NDC बांधिलकीला समर्थन देते.
6. सप्टेंबर 2025 मध्ये यूनेस्कोने मान्यता दिलेल्या भारताच्या 13व्या बायोस्फीअर रिझर्व्हचे नाव काय आहे?
A) कोल्ड डेझर्ट बायोस्फीअर रिझर्व्ह
B) नीलगिरी बायोस्फीअर रिझर्व्ह
C) सुंदरबन बायोस्फीअर रिझर्व्ह
D) नंदा देवी बायोस्फीअर रिझर्व्ह
उत्तर: A
स्पष्टीकरण: पॅरिसमधील 37व्या यूनेस्को MAB कार्यक्रम सत्रात, हिमाचल प्रदेशातील कोल्ड डेझर्ट बायोस्फीअर रिझर्व्ह (लाहौल-स्पीति, किन्नौर आणि कुल्लूचे काही भाग) याला मान्यता मिळाली. 9,000 चौरस किमी पसरलेले, हे उच्च-उंचीचे इकोसिस्टम, बर्फाचे बिबटे आणि स्थानिक समुदायांसाठी शाश्वत उपजीविका संरक्षण करते.
7. भारतीय हवाई दलाने सप्टेंबर 2025 मध्ये 62 वर्षांच्या सेवेनंतर कोणत्या फायटर जेटच्या शेवटच्या स्क्वाड्रनला निवृत्त केले?
A) सुखोई सु-30 MKI
B) मिग-21
C) राफेल
D) तेजस
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: 1963 मध्ये समाविष्ट मिग-21 "बायसन" सप्टेंबर 2025 मध्ये उच्च अपघात दर (400 पेक्षा जास्त क्रॅश) आणि कालबाह्यपणामुळे निवृत्त झाले. ही निवृत्ती IAF चे तेजससारख्या स्वदेशी प्लॅटफॉर्मवर लक्ष केंद्रित करते आणि आत्मनिर्भर भारत उपक्रमाशी संरेखित आहे.
8. जूट कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया आणि नागालँड सरकार यांच्यात जूट शेती विस्तारासाठी किती वर्षांचा MoU साइन झाला?
A) 3 वर्षे
B) 5 वर्षे
C) 7 वर्षे
D) 10 वर्षे
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: सप्टेंबर 2025 मध्ये साइन झालेला MoU (2025-26 ते 2030-31) नागालँडच्या आठ जिल्ह्यांमध्ये जूट शेतीला प्रोत्साहन, नवीन नैसर्गिक तंतू सादर करणे आणि शेतकऱ्यांच्या क्षमता बांधणीचा समावेश आहे. यामुळे ईशान्य भारताची जूट आयात कमी होईल आणि शाश्वत शेतीला चालना मिळेल.
9. सप्टेंबर 2025 मध्ये गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालयाने स्वच्छतेसाठी मेंटॉर आणि मेंटी शहरांना जोडण्यासाठी कोणता उपक्रम सुरू केला?
A) स्वच्छ भारत 2.0
B) स्वच्छ शहर जोडी
C) अर्बन क्लीन ड्राइव्ह
D) स्मार्ट सिटी स्वच्छता
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: स्वच्छ भारत मिशन-अर्बन अंतर्गत स्वच्छ शहर जोडी (SSJ) 72 उच्च-रँकिंग शहरांना 200 इतर शहरांशी स्वच्छ सर्वेक्षण स्कोअरवर आधारित जोडते. हे 2026 पर्यंत 100% कचरामुक्त शहरांसाठी कचरा व्यवस्थापन आणि वर्तन बदलावर ज्ञान सामायिक करते.
10. ऑक्टोबर 2025 पासून सहा महिन्यांसाठी कोणत्या राज्यांच्या काही भागांत AFSPA वाढवण्यात ?
A) जम्मू-काश्मीर आणि पंजाब
B) मणिपूर, अरुणाचल प्रदेश आणि नागालँड
C) आसाम आणि त्रिपुरा
D) मिझोरम आणि मेघालय
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: गृह मंत्रालयाने 30 सप्टेंबर 2025 रोजी मणिपूरमधील जातीय हिंसाचाराच्या पार्श्वभूमीवर "अशांत क्षेत्रां" मध्ये AFSPA वाढवला. यात अरुणाचल प्रदेश आणि नागालँडमधील विशिष्ट जिल्ह्यांचा समावेश आहे, जे सुरक्षा आणि मानवाधिकार चिंतांमध्ये संतुलन राखते.
11. UNGA च्या 80व्या सत्राच्या उच्च-स्तरीय बैठकीत (25 सप्टेंबर 2025) कोणत्या मुद्यावर प्रतिबंध आणि नियंत्रणावर लक्ष केंद्रित केले गेले?
A) हवामान बदल
B) असंसर्गजन्य रोग (NCDs) आणि मानसिक आरोग्य
C) जागतिक भूक
D) सायबरसुरक्षा धोके
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: UNGA बैठकीत NCDs (दर वर्षी 41 दशलक्ष मृत्यू) आणि मानसिक आरोग्य यावर लक्ष केंद्रित केले, एकात्मिक धोरणांची मागणी केली. 2030 पर्यंत SDG 3 लक्ष्ये साध्य करण्यासाठी $10 बिलियन वार्षिक निधीची गरज अधोरेखित केली.
12. सप्टेंबर 2025 मध्ये कोणत्या देशाने पॅलेस्टाईनला राज्य म्हणून मान्यता दिली, जो G7 चा नवीनतम सदस्य बनला?
A) युनायटेड स्टेट्स
B) जपान
C) कॅनडा
D) इटली
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: जपानने 30 सप्टेंबर 2025 रोजी मान्यता जाहीर केली, UK आणि फ्रान्ससारख्या इतर G7 देशांमध्ये सामील झाला. हा राजनैतिक बदल गाझा तणावादरम्यान दोन-राज्य समाधानाला समर्थन देतो.
13. 30 सप्टेंबर 2025 रोजी काठमांडू, नेपाळ येथे किमान 19 आंदोलकांच्या मृत्यूचे कारण काय होते?
A) भूकंपाचे धक्के
B) सोशल मीडियावर बंदीच्या निषेधादरम्यान पोलिस गोळीबार
C) पूर
D) वाहन टक्कर
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: सरकारने लादलेल्या सोशल मीडिया ब्लॅकआउटविरुद्ध निषेध हिंसक बनला, ज्यामुळे पोलिस गोळीबारात 19 मृत्यू झाले. प्रमुख ठिकाणी कर्फ्यू जाहीर केला, ज्याने नेपाळच्या डिजिटल अधिकार आव्हानांना अधोरेखित केले.
14. वर्ल्ड अथलेटिक्स चॅम्पियनशिप 2025 मध्ये पुरुषांच्या पोल व्हॉल्ट जागतिक विक्रम कोणी मोडला?
A) सॅम केंड्रिक्स
B) अर्मांड डुप्लांटिस
C) रेनॉड लाव्हिलनी
D) तिमूर मोर्गुनोव्ह
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: स्वीडिश-अमेरिकन अर्मांड डुप्लांटिसने 29 सप्टेंबर 2025 रोजी 6.30 मीटरचा नवा विक्रम नोंदवला, जो त्याच्या यापूर्वीच्या 6.29 मीटरच्या विक्रमाला मागे टाकतो. टोक्यो चॅम्पियनशिपमधील हा पराक्रम त्याच्या या स्पर्धेतील प्रभुत्वाला पुष्टी देतो.
15. 30 सप्टेंबर 2025 रोजी युरोबास्केट 2025 पुरुष बास्केटबॉल फायनल कोणत्या संघाने जिंकली?
A) स्पेन
B) फ्रान्स
C) जर्मनी
D) तुर्की
उत्तर: C
स्पष्टीकरण: जर्मनीने बर्लिनमध्ये तुर्कीला 88-83 असे पराभूत केले, डेनिस श्रोडरला MVP नामित केले गेले. ग्रीसने कांस्य जिंकले, जे 1993 नंतर जर्मनीचे पहिले विजेतेपद आहे आणि युरोपियन बास्केटबॉलच्या स्पर्धात्मक परिदृश्याला चालना देते.
16. सप्टेंबर 2025 मध्ये NASA ने घोषित केलेल्या 10 नवीन अंतराळवीर उमेदवारांच्या वर्गाचे नाव काय आहे?
A) आर्टेमिस जनरेशन
B) लूनर पायनियर्स
C) व्हॉयेजर 2.0
D) स्टेलर एक्सप्लोरर्स
उत्तर: A
स्पष्टीकरण: 8,000+ अर्जदारांमधून निवडलेले, आर्टेमिस जनरेशन वर्ग—लिंग, वंश आणि तज्ज्ञतेत वैविध्यपूर्ण—चंद्र आणि मंगळ मोहिमांसाठी प्रशिक्षण घेतील. 28 सप्टेंबर 2025 रोजी घोषित, हे NASA च्या समावेशक अंतराळ संशोधनाला दर्शवते.
17. सप्टेंबर 2025 मध्ये चीनमधून सापडलेल्या प्राचीन कवटीच्या शोधाने मानवी उत्क्रांतीच्या कालमर्यादेत बदल केला?
A) दाली कवटी
B) ड्रॅगन मॅन कवटी
C) युनक्सियान कवटी
D) जिन्निउशान कवटी
उत्तर: C
स्पष्टीकरण: 1 दशलक्ष वर्षे जुन्या युनक्सियान कवट्या सुचवतात की प्रारंभिक होमो इरेक्टसने डेनिसोव्हन्सबरोबर अपेक्षेपेक्षा आधी संकरण केले, ज्यामुळे स्थलांतर मॉडेल्सला आव्हान मिळाले. हुबेई प्रांतात उत्खनन केलेले, हे शोध आशियाई होमिनिन उत्क्रांतीतील अंतर भरते.
18. 30 सप्टेंबर 2025 रोजी भारतीय विज्ञान बातम्यांमध्ये ट्रॉमॅटिक ब्रेन इंजरी (TBIs) साठी कोणते नवीन डायग्नोस्टिक टूल हायलाइट केले गेले?
A) न्यूरोस्कॅन प्रो
B) सेरेबो
C) ब्रेनवेव्ह डिटेक्टर
D) TBI सेंटिनल
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: ICMR, AIIMS भोपाळ आणि NIMHANS यांनी विकसित केलेले, सेरेबो हे एक पोर्टेबल, गैर-आक्रामक उपकरण आहे जे एक मिनिटापेक्षा कमी वेळात इंट्राक्रॅनियल रक्तस्त्राव शोधते. परवडणाऱ्या किंमतीत, हे भारतातील उच्च TBI घटनांचा सामना करते (रस्ते अपघातांमुळे दरवर्षी 1.5-2 दशलक्ष प्रकरणे).
19. सप्टेंबर 2025 मध्ये 570-लॅब नेटवर्कचा भाग म्हणून भारतभरात 30 AI लॅब सुरू करणारा उपक्रम कोणता होता?
A) डिजिटल इंडिया 2.0
B) इंडियाAI मिशन
C) टेक भारत
D) AI फॉर ऑल
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: इंडियाAI मिशनच्या पहिल्या टप्प्यात 22 सप्टेंबर 2025 रोजी 30 लॅब समर्पित केल्या, ज्या डेटा क्युरेशन आणि GPU संगणनावर केंद्रित आहेत. नैतिक AI स्वीकारण्याचे उद्दिष्ट ठेवून, हे 2047 पर्यंत विकसित भारतासाठी आरोग्य आणि कृषी क्षेत्रांना समर्थन देते.
20. एप्रिल-ऑगस्ट 2025 साठी भारताच्या माल निर्यातीत किती वाढ नोंदवली गेली?
A) 1.52% YoY
B) 2.52% YoY
C) 3.52% YoY
D) 0.52% YoY
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: निर्यात 2.52% YoY वाढून $184.13 बिलियनवर पोहोचली, ज्यामध्ये इलेक्ट्रॉनिक्स (+20%), फार्मा (+15%) आणि ऑटोमोबाईल्स यांचा वाटा आहे. जागतिक मंदीच्या पार्श्वभूमीवर ही लवचिकता भारताच्या निर्यात वैविध्य रणनीतीला अधोरेखित करते.
21. 29 सप्टेंबर 2025 रोजी गाझा संघर्ष संपवण्यासाठी 20-मुद्द्यांची योजना कोणत्या अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षाने सादर केली?
A) जो बायडेन
B) डोनाल्ड ट्रम्प
C) कमला हॅरिस
D) बराक ओबामा
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: इस्रायली पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांच्यासोबतच्या संयुक्त कार्यक्रमात राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी तात्काळ युद्धविराम, मदत वाढ आणि हमास बंधक सोडवण्याचा प्रस्ताव ठेवला. ही योजना क्षेत्र स्थिर करण्याचे उद्दिष्ट ठेवते परंतु पॅलेस्टिनी इनपुटच्या अभावामुळे टीकेला सामोरे जाते.
22. 30 सप्टेंबर 2025 रोजी अमेरिकन सरकारसाठी निधीशी संबंधित कोणती अंतिम मुदत होती?
A) कर्ज मर्यादा विस्तार
B) संभाव्य शटडाउन
C) पायाभूत सुविधा विधेयक पारित
D) संरक्षण बजट मंजूरी
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: द्विपक्षीय चर्चा अयशस्वी झाल्याने 30 सप्टेंबरच्या मध्यरात्रीनंतर शटडाउन टाळता आले नाही, ज्यामुळे 2 दशलक्ष फेडरल कामगारांना फर्लोचा धोका आहे. खर्चाच्या वादांशी जोडलेले, हे 2026 मध्यम निवडणुकीपूर्वी अमेरिकेतील राजकीय ध्रुवीकरण दर्शवते.
23. 30 सप्टेंबर 2025 रोजी घोषित नवीन धोरणाद्वारे भारताने कोणत्या खनिज प्रक्रिया अंतराला संबोधित करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले?
A) रेअर अर्थ एलिमेंट्स
B) लिथियम साठे
C) कोबाल्ट खाणकाम
D) ग्रेफाइट उत्पादन
उत्तर: A
स्पष्टीकरण: क्रिटिकल मिनरल्स मिशन धोरण EVs आणि नवीकरणीय ऊर्जेसाठी रेअर अर्थ (90% चीनमधून आयात) मध्ये स्वावलंबनाला लक्ष्य करते. $1 बिलियनच्या वाटपासह, यात 2030 पर्यंत अवलंबन 50% कमी करण्यासाठी 30 ब्लॉकच्या लिलावांचा समावेश आहे.
24. 27 सप्टेंबर 2025 रोजी तमिळनाडूमधील राजकीय रॅलीतील कोणत्या दुखद घटनेत किमान 36 लोकांचा मृत्यू झाला?
A) बॉम्ब स्फोट
B) चेंगरटणे
C) स्टेज कोसळणे
D) गोळीबार
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: करूर येथील अभिनेता-राजकारणी विजय यांच्या रॅलीत गर्दीच्या चेंगरटण्यामुळे 36 जणांचा मृत्यू आणि 40 जखमी झाले, ज्यामुळे खराब गर्दी व्यवस्थापन उघड झाले. राज्य सरकारने तपास आणि नुकसान भरपाईचे आदेश दिले, निवडणूक हंगामात रॅली सुरक्षेवर वाढत्या चिंता दर्शवत.
25. सप्टेंबर 2025 मध्ये प्रगत तंत्रज्ञानाचा वापर करून गुलाबी रंगाची खोल समुद्रातील नवीन प्रजाती स्नेलफिश कोणती ओळखली गेली?
A) अबायसाल ग्लोफिश
B) बम्पी स्नेलफिश
C) निऑन अबायस स्नेल
D) पिंक व्हॉइड इटर
उत्तर: B
स्पष्टीकरण: MBARI ने ROVs द्वारे पॅसिफिकमध्ये शोधलेली "बम्पी स्नेलफिश" (Liparis florae) 3,000 मीटर खोलीवर वाढते. दोन इतर प्रजाती देखील सापडल्या, ज्या हवामान-प्रभावित समुद्री क्षेत्रांमधील जैवविविधता अभ्यासात मदत करतात.