Current Affairs 13th October 2026 : Daily GK Update in Marathi
On 13 Oct 2026
Current Affairs 2nd April 2026 : Daily GK Update in Marathi
1. भारताची पहिली पूर्णपणे डिजिटल जनगणना २०२७ चा टप्पा-I (सेल्फ-एनुमरेशन) कधी सुरू झाला?
A) १ मार्च २०२६
B) १ एप्रिल २०२६
C) १ मे २०२६
D) १ जून २०२६
Answer: B) १ एप्रिल २०२६
स्पष्टीकरण: जनगणना २०२७ चा टप्पा-I, जो जगातील सर्वात मोठी लोकसंख्या गणना व्यायाम आणि भारताची पहिली पूर्णपणे डिजिटल जनगणना आहे, १ एप्रिल २०२६ रोजी सुरक्षित वेब पोर्टलद्वारे सेल्फ-एनुमरेशनसह सुरू झाला. अधिसूचित क्षेत्रांमध्ये हाउस लिस्टिंग आणि हाउसिंग जनगणनेच्या फील्ड ऑपरेशन्स १६ एप्रिल ते १५ मे २०२६ पर्यंत चालतील. यात गृह, सुविधा आणि मालमत्तांवर ३३ प्रश्न समाविष्ट आहेत.
2. भारताच्या जनगणना २०२७ च्या लोकसंख्या गणनेची संदर्भ तारीख कोणती आहे?
A) १ जानेवारी २०२७
B) १ मार्च २०२७
C) १ एप्रिल २०२७
D) १ जुलै २०२७
Answer: B) १ मार्च २०२७
स्पष्टीकरण: जनगणना २०२७ च्या लोकसंख्या गणनेची (टप्पा-II) संदर्भ तारीख १ मार्च २०२७ रोजी ००:०० वाजता आहे, जी २०२६ मधील हाउसलिस्टिंग टप्प्यानंतर येईल. ही एकूण भारताची १६वी जनगणना आहे.
3. ग्राम पंचायत सभांमध्ये AI व्हॉइस-टू-टेक्स्ट सारांशासाठी कोणता साधन लाँच/समाकलित करण्यात आले आहे, जे BHASHINI द्वारे २३ भाषांचे समर्थन करते?
A) eGramSwaraj
B) SabhaSaar
C) PFMS
D) GeM
Answer: B) SabhaSaar
स्पष्टीकरण: SabhaSaar, एक AI-आधारित व्हॉइस-टू-टेक्स्ट साधन आहे, ज्याचा वापर १.१५ लाखांपेक्षा अधिक ग्राम पंचायतांनी सभा सारांशासाठी केला आहे. हे BHASHINI शी एकात्मिक आहे आणि IndiaAI Compute Portal वर चालते, ज्यामुळे ग्रामीण डिजिटल शासन मजबूत होते.
4. eGramSwaraj चा वापर करून नियोजन आणि डिजिटल पेमेंटसाठी किती ग्राम पंचायती रिपोर्ट केल्या गेल्या आहेत?
A) १ लाखांपेक्षा अधिक
B) २.५९ लाखांपेक्षा अधिक
C) ५ लाखांपेक्षा अधिक
D) ७ लाखांपेक्षा अधिक
Answer: B) २.५९ लाखांपेक्षा अधिक
स्पष्टीकरण: पंचायती राज मंत्रालयानुसार, २.५९ लाखांपेक्षा अधिक पंचायती राज संस्था (PRIs) eGramSwaraj चा वापर ग्राम पंचायत विकास योजनांसाठी, मालमत्तांच्या जिओ-टॅगिंगसाठी आणि डिजिटल पेमेंटसाठी (PFMS आणि GeM द्वारे ₹३ लाख कोटी हस्तांतरित) करत आहेत.
5. भारत रशियासोबत आर्क्टिक सहकार्यावर चर्चा करत आहे, मुख्यतः रशियाच्या गॅस रिझर्व्हच्या किती टक्के पर्यंत प्रवेशासाठी?
A) ४०%
B) ६०%
C) ८०%
D) ९५%
Answer: C) ८०%
स्पष्टीकरण: पश्चिम आशिया तणावाच्या पार्श्वभूमीवर ऊर्जा सुरक्षा संबंधित द्विपक्षीय चर्चा रशियन गॅस (आर्क्टिकमध्ये ८०% रिझर्व), क्रिटिकल मिनरल्स आणि नॉर्दर्न सी रूट तसेच चेन्नई-व्लादिवोस्तोक कॉरिडोरद्वारे लॉजिस्टिक्सवर केंद्रित आहेत.
6. एनर्जी स्टॅटिस्टिक्स इंडिया २०२६ नुसार, FY २०२४-२५ मध्ये भारताची प्रायमरी एनर्जी सप्लाय किती होती?
A) ८,००,००० ktoe
B) ९,३२,८१६ ktoe
C) १०,५०,००० ktoe
D) १२,००,००० ktoe
Answer: B) ९,३२,८१६ ktoe
स्पष्टीकरण: नॅशनल स्टॅटिस्टिक्स ऑफिसने जारी केलेल्या एनर्जी स्टॅटिस्टिक्स इंडिया २०२६ च्या ३३व्या आवृत्तीनुसार FY २०२४-२५ मध्ये प्रायमरी एनर्जी सप्लायमध्ये २.९५% वाढ झाली असून ९,३२,८१६ ktoe नोंदवली गेली, ज्यात नवीकरणीय ऊर्जा क्षमता आणि उत्पादनात मजबूत वाढ दिसली.
7. अलीकडील आकडेवारीनुसार भारताची अंदाजित नवीकरणीय ऊर्जा (RE) क्षमता किती आहे?
A) २० लाख MW
B) ४७ लाख MW
C) ६० लाख MW
D) ७५ लाख MW
Answer: B) ४७ लाख MW
स्पष्टीकरण: RE क्षमता ४७ लाख MW (७१% सौर ऊर्जेपासून) आहे, जी मुख्यतः सहा राज्यांमध्ये केंद्रित आहे. स्थापित RE क्षमता २,२९,३४६ MW पर्यंत पोहोचली असून १०.९३% चा CAGR आहे.
8. प्रवासी प्रजातींवरील कन्व्हेन्शन (CMS) च्या COP15 चे १५वे सम्मेलन कुठे आयोजित करण्यात आले होते?
A) बॉन, जर्मनी
B) कॅम्पो ग्रांडे, ब्राझील
C) नवी दिल्ली, भारत
D) नैरोबी, केन्या
Answer: B) कॅम्पो ग्रांडे, ब्राझील
स्पष्टीकरण: CMS COP15 ब्राझीलच्या कॅम्पो ग्रांडे येथे “Connecting Nature to Sustain Life” या थीम अंतर्गत संपन्न झाले. यात ४० प्रजातींना अपेंडिक्समध्ये जोडले गेले आणि डीप-सीबेड मायनिंगवर मॉरेटोरियमची मागणी करण्यात आली. जर्मनी २०२९ मध्ये COP16 ची मेजवानी करेल.
9. CMS COP15 मध्ये CMS अपेंडिक्समध्ये किती प्रजाती जोडल्या गेल्या?
A) २०
B) ३०
C) ४०
D) ५०
Answer: C) ४०
स्पष्टीकरण: उदाहरणांमध्ये जायंट ऑटर, स्ट्राइप्ड हायना आणि थ्रेशर शार्क (अपेंडिक्स I मध्ये) समाविष्ट आहेत. इतर परिणामांमध्ये ब्लू कॉरिडोर, ओशन फ्लायवे मॅपिंग आणि अमेझोनियन कॅटफिश अॅक्शन प्लॅन यांचा समावेश आहे.
10. १६व्या वित्त आयोगाने आपत्ती निधी वाटपासाठी कोणता नवीन मॉडेल प्रस्तुत केला?
A) अॅडिटिव्ह मॉडेल
B) मल्टिप्लिकेटिव्ह डिझास्टर रिस्क इंडेक्स (DRI)
C) फिक्स्ड पेर कॅपिटा मॉडेल
D) स्टेट-ओनली कंट्रीब्यूशन मॉडेल
Answer: B) मल्टिप्लिकेटिव्ह डिझास्टर रिस्क इंडेक्स (DRI)
स्पष्टीकरण: DRI = Hazard × Exposure × Vulnerability ने पूर्वीच्या अॅडिटिव्ह मॉडेलची जागा घेतली आहे. हे ₹२,०४,४०१ कोटीच्या कोषासाठी (२०२६-३१) आहे. यात हीटवेव्ह आणि लाइटनिंग यांनाही आपत्ती मानले गेले आहे, SDRF आणि SDMF मध्ये ८०:२० विभाजनासह.
11. NASA चा कोणता मिशन, ५० वर्षांनंतर पहिला क्रूड लूनर फ्लाइट, SLS रॉकेट आणि ओरियन स्पेसक्राफ्ट वापरून लूनर फ्लायबाय करेल?
A) अपोलो १८
B) आर्टेमिस II
C) ओरियन I
D) लूनर गेटवे
Answer: B) आर्टेमिस II
स्पष्टीकरण: आर्टेमिस II चार अंतरिक्षवीरांना (पहिली महिला आणि पहिला कलरचा व्यक्ती) घेऊन जाईल, ज्यात ~७,६०० किमी लूनर फ्लायबायनंतर हाय अर्थ ऑर्बिटमध्ये फ्री-रिटर्न ट्रॅजेक्टरी असेल.
12. BRIC-रिसर्च अॅडवायझरी बोर्डची पहिली बैठक कुठे झाली होती?
A) बेंगलुरू
B) फरीदाबाद
C) हैदराबाद
D) पुणे
Answer: B) फरीदाबाद
स्पष्टीकरण: फरीदाबाद येथील रीजनल सेंटर फॉर बायोटेक्नॉलॉजी येथे झालेल्या बैठकीत BRIC (Biotechnology Research and Innovation Council) च्या प्राधान्यक्रम निश्चित केले गेले, जे DBT अंतर्गत १४ संस्थांना एकत्रित करते. हे BioE3 धोरण आणि २०३० पर्यंत ₹३०० अब्ज बायोइकॉनॉमीला समर्थन देईल.
13. कोचीतील भवसागरला MoEFCC द्वारे काय नामित करण्यात आले आहे?
A) नॅशनल टायगर रिझर्व
B) नॅशनल डीप-सी फॉना रिपॉझिटरी
C) नॅशनल कोरल रीफ सेंटर
D) नॅशनल मँगोव्ह सॅन्च्युअरी
Answer: B) नॅशनल डीप-सी फॉना रिपॉझिटरी
स्पष्टीकरण: CMLRE च्या भवसागरला जैविक विविधता अधिनियम, २००२ अंतर्गत कस्टोडियन म्हणून अधिसूचित करण्यात आले आहे. यात EEZ प्रजातींचे सुमारे ३,५०० नमुने आहेत, जे डीप ओशन मिशनला समर्थन देतात.
14. CSIR-CRRI आणि IIP द्वारे विकसित केलेल्या रस्ते बांधकाम तंत्रज्ञानात कोणती तंत्रज्ञान शेती-कचर्याचा वापर करते आणि कार्बन फुटप्रिंट ३०-४०% कमी करते?
A) प्लास्टिक बिटुमेन
B) बायो-बिटुमेन
C) रबराइज्ड अस्फाल्ट
D) नॅनो-कोटिंग
Answer: B) बायो-बिटुमेन
स्पष्टीकरण: हे नवीकरणीय बाइंडर शेती-कचऱ्याच्या पायरॉलिसिस (४००-६००°C) द्वारे तयार केले जाते. भारत हे व्यावसायिकरित्या उत्पादित करणारा पहिला देश आहे; २०२४ मध्ये NH-44 वर १५% ब्लेंडचा वापर करण्यात आला.
15. IIT गुवाहाटीने विकसित केलेल्या ऊर्जा-कार्यक्षम PCM विटांमध्ये कोणती विशेष वैशिष्ट्ये आहेत?
A) फेज चेंज मटेरियल (OM35) आणि बायोचार
B) फक्त रिसायकल प्लास्टिक
C) एम्बेडेड सोलर पॅनेल
D) ग्रेफीन कोटिंग
Answer: A) फेज चेंज मटेरियल (OM35) आणि बायोचार
स्पष्टीकरण: OM35 (३५°C वर वितळते) उष्णता शोषते/सोडते, ज्यामुळे भिंतीचे तापमान ~३°C कमी होते आणि कूलिंगची मागणी १०-२०% घटते. बायोचार गळती रोखतो.
16. भारतीय नौदलाने IONS मॅरिटाइम एक्सरसाइज (IMEX) टेबल-टॉप एक्सरसाइज २०२६ ची मेजवानी कुठे केली?
A) मुंबई
B) कोची
C) विशाखापट्टणम
D) चेन्नई
Answer: B) कोची
स्पष्टीकरण: इंडियन ओशन नेवल सिम्पोजियम अंतर्गत ही व्यायाम १२ देशांच्या सहभागाने झाली आणि भारतीय महासागर क्षेत्र (IOR) मधील समुद्री चाचणी आणि तस्करीसारख्या गैर-पारंपरिक धोक्यांवर केंद्रित होती.
17. अलीकडे भारतीय नौदलाला सुपूर्द करण्यात आलेला INS अग्रे कोणत्या वर्गातील जहाज आहे?
A) विशाखापट्टणम-क्लास डिस्ट्रॉयर
B) अर्नाला-क्लास ASW शॅलो वॉटर क्राफ्ट
C) कामोर्ता-क्लास कॉर्वेट
D) नीलगिरी-क्लास फ्रिगेट
Answer: B) अर्नाला-क्लास ASW शॅलो वॉटर क्राफ्ट
स्पष्टीकरण: या वर्गातील चौथे जहाज, GRSE द्वारे बांधलेले, ८०% स्वदेशी सामग्रीसह. हे ७७ मीटर लांब, ~२५ नॉट वेगाचे जहाज आहे, जे अँटी-सबमरीन वॉरफेअर, माइन-लेइंग आणि सब-सर्फेस सर्व्हिलन्ससाठी सुसज्ज आहे.
18. Neoloboptera peninsularis, अलीकडे शोधलेली, कोणत्या नवीन प्रजातीची आहे?
A) बेडूक
B) कॉकरोच
C) कोळी
D) फुलपाखरू
Answer: B) कॉकरोच
स्पष्टीकरण: ही भारतातील तिसरी Neoloboptera प्रजाती आहे (DNA द्वारे प्रथम ओळखली गेली), पिवळसर-तपकिरी रंग, असममित सेर्सी असलेली, पेनिन्सुलर भारतात स्थानिक (महाराष्ट्रातील पाम झुडुपे आणि पानांच्या कचऱ्यात आढळली).
19. करीबा धरण (५०० MW फ्लोटिंग सोलर प्लांटची योजना असलेले) कोणत्या नदीवर आहे?
A) नाईल
B) कांगो
C) झाम्बेझी
D) नायजर
Answer: C) झाम्बेझी
स्पष्टीकरण: हे आफ्रिकेतील नवीकरणीय ऊर्जा प्रकल्पांचा अलीकडील विकास आहे (एप्रिल २०२६ आसपासच्या ऊर्जा संबंधित करंट अफेअर्स).
20. अलीकडील जैवविविधता बातम्यांमध्ये कोणत्या नवीन बेडकाच्या प्रजातीला (Nyctibatrachus kali) हायलाइट करण्यात आले?
A) पश्चिम घाटातून
B) पूर्व हिमालयातून
C) अंडमान बेटांमधून
D) थार वाळवंटातून
Answer: A) पश्चिम घाटातून
स्पष्टीकरण: ही नाइट फ्रॉग जीनसशी संबंधित आहे, जी भारताच्या उभयचर विविधतेत वाढ करते.
21. वीरांगना दुर्गावती टायगर रिझर्व्ह भारताचे तिसरे चीता निवासस्थान म्हणून कोणत्या राज्यात विकसित केले जात आहे?
A) राजस्थान
B) मध्य प्रदेश
C) गुजरात
D) उत्तर प्रदेश
Answer: B) मध्य प्रदेश
स्पष्टीकरण: हे चीता पुनर्स्थापना आणि संरक्षण प्रयत्नांचा भाग आहे.
22. QS वर्ल्ड युनिव्हर्सिटी रँकिंग कोणत्या संस्थेद्वारे प्रकाशित केल्या जातात?
A) टाइम्स हायर एज्युकेशन
B) क्वॅक्वेरेली सिमंड्स
C) यूनेस्को
D) वर्ल्ड बँक
Answer: B) क्वॅक्वेरेली सिमंड्स
स्पष्टीकरण: QS रँकिंग शिक्षण संबंधित करंट अफेअर्समध्ये वारंवार येतात, ज्यात भारतीय संस्थांचे प्रदर्शन हायलाइट केले जाते.
23. नॅशनल बायोडायव्हर्सिटी अथॉरिटीची स्थापना कोणत्या कायद्यांतर्गत झाली होती?
A) वाइल्डलाइफ प्रोटेक्शन अॅक्ट, १९७२
B) बायोलॉजिकल डायव्हर्सिटी अॅक्ट, २००२
C) एनवायरनमेंट प्रोटेक्शन अॅक्ट, १९८६
D) फॉरेस्ट कंजर्वेशन अॅक्ट, १९८०
Answer: B) बायोलॉजिकल डायव्हर्सिटी अॅक्ट, २००२
स्पष्टीकरण: हा जैविक संसाधने आणि संबंधित पारंपरिक ज्ञानाच्या प्रवेशाचे नियमन करतो.
24. GARBH-Ini उपक्रमाचा मुख्य फोकस काय आहे?
A) नवीकरणीय ऊर्जा
B) मातृ आणि बाल आरोग्य संशोधन
C) डिजिटल साक्षरता
D) स्पेस तंत्रज्ञान
Answer: B) मातृ आणि बाल आरोग्य संशोधन
स्पष्टीकरण: हे गर्भधारणा आणि नवजात परिणामांसाठी संबंधित आरोग्य/बायोटेक विभागांतर्गत राबवले जाते.
25. जागतिक ऑटिझम जागरूकता दिवस कोणत्या तारखेला साजरा केला जातो?
A) १ एप्रिल
B) २ एप्रिल
C) ३ एप्रिल
D) ४ एप्रिल
Answer: B) २ एप्रिल
स्पष्टीकरण: हा एक निश्चित आंतरराष्ट्रीय दिवस आहे, जो एप्रिलच्या सुरुवातीच्या करंट अफेअर्सशी संबंधित आहे.